Çumoli kislota
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Çumoli kislota - bir asosli oddiy karbon kislota, NSOON; ötkir hidli rangsiz suyukdik; suyuqlaniş trasi 8,4°, qaynaş trasi 100,7°, ziçligi 1,2126 g/sm3 (20°da). Suv, spirt va efir bilan yaxşi aralaşadi. Alifatik uglevodorodlarda erimaydi, benzol, toluol va C14 da eriydi, suv bilan azeotrop aralaşma (qaynaş trasi 107,3°; 77,5% Ç.k.) hosil qiladi. Badanga tegsa kuydiradi. Yoğ kislotalarining içida eng ötkiri. Qoraqarağay bargida, ba'zi mevalarda, asalari va çumolida böladi (17- a.da dastlab çumolidan topilganligidan Ç.k. nomi berilgan). Ç.k. qizdirilganda CO2 va H2 ga ajraladi. Butanning suyuq fazada oksidlanişi natijasida va sirka kislota i.ç.da oraliq mahsulot sifatida hosil böladi. Sanoatda qattiq NaOH bilan SO ni birbiriga ta'sir ettirib hosil qilingan natriy formiat HCOONa ni sulfat kislota bilan parçalab olinadi. Töqimaçilik sanoatida, teri oşlaşda, katalizator tayyorlaşda, murakkab efirlar sintezida, şarbatlarni konservalaş va b.da işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧУМОЛИ КИСЛОТА - бир асосли оддий карбон кислота, НСООН; ўткир ҳидли рангсиз суюкдик; суюқланиш траси 8,4°, қайнаш траси 100,7°, зичлиги 1,2126 г/см3 (20°да). Сув, спирт ва эфир билан яхши аралашади. Алифатик углеводородларда эримайди, бензол, толуол ва С14 да эрийди, сув билан азеотроп аралашма (қайнаш траси 107,3°; 77,5% Ч.к.) ҳосил қилади. Баданга тегса куйдиради. Ёғ кислоталарининг ичида энг ўткири. Қорақарағай баргида, баъзи меваларда, асалари ва чумолида бўлади (17- а.да дастлаб чумолидан топилганлигидан Ч.к. номи берилган). Ч.к. қиздирилганда СО2 ва Н2 га ажралади. Бутаннинг суюқ фазада оксидланиши натижасида ва сирка кислота и.ч.да оралиқ маҳсулот сифатида ҳосил бўлади. Саноатда қаттиқ NaOH билан СО ни бирбирига таъсир эттириб ҳосил қилинган натрий формиат HCOONa ни сульфат кислота билан парчалаб олинади. Тўқимачилик саноатида, тери ошлашда, катализатор тайёрлашда, мураккаб эфирлар синтезида, шарбатларни консервалаш ва б.да ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.