Dajla
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45-b. — ziyouz.com
Dajla — Turkiya va Irokdagi daryo, qisman Suriya hududidan ötadi. Uz. 1850 km, havzasining mayd. 375 ming km2. Turkiyaning jan.şarqidagi toğlardan boşlanadi. Al-Qurn ş. yaqinida Furot daryosi b-n qöşilgaç, Şatt ul-Arab deb ataladi va Fors qöltiğiga quyiladi. Eng yirik irmoqlari: Katta Zab, Kiçik Zab va Diala. Yuqori oqimi, asosan toğlar orasidan, örta va quyi oqimi Mesopotamiya tekisligidan ötadi. Qişda Mesopotamiyaga yoqqan yomğirdan, bahorda toğlardagi qor va muzlarning erişidan toşadi. Örtaça suv sarfi Bağdod ş. yaqinida 1240 m3/sek, maksimal suv sarfi 10000 m3/sek, minimal suv sarfi 150 m3/sek. Yoğin kam yoğişi, buğlaniş va suğorişga sarflanişi natijasida quyi oqimida suvi ança kamayib ketadi. Daryo köplab loyqa, qum, şağal oqizib keladi. Quyiliş joyidan Bağdod ş.gaça (suv köpayganda Mosul ş.gaça) kema qatnaydi. D.ning Bağdod ş.dan jan.dagi vodiysida joylaşgan bir neça yirik köl uning suvini bir meyorda oqişini ta'minlaydi. D. sohillarida Diyorbakir (Turkiya), Mosul, Bağdod (Iroq) ş.lari joylaşgan. Suv ombori bor. D. va Furot daryolari oraliği qad. sivilizatsiya markazlaridan bölgan (u yerda mil. av. Bobil, Ossuriya, Şumer va Akkad kabi yirik davlatlar joylaşgan edi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАЖЛА — Туркия ва Ирокдаги дарё, қисман Сурия ҳудудидан ўтади. Уз. 1850 км, ҳавзасининг майд. 375 минг км2. Туркиянинг жан.шарқидаги тоғлардан бошланади. Ал-Қурн ш. яқинида Фурот дарёси б-н қўшилгач, Шатт ул-Араб деб аталади ва Форс қўлтиғига қуйилади. Энг йирик ирмоқлари: Катта Заб, Кичик Заб ва Диала. Юқори оқими, асосан тоғлар орасидан, ўрта ва қуйи оқими Месопотамия текислигидан ўтади. Қишда Месопотамияга ёққан ёмғирдан, баҳорда тоғлардаги қор ва музларнинг эришидан тошади. Ўртача сув сарфи Бағдод ш. яқинида 1240 м3/сек, максимал сув сарфи 10000 м3/сек, минимал сув сарфи 150 м3/сек. Ёғин кам ёғиши, буғланиш ва суғоришга сарфланиши натижасида қуйи оқимида суви анча камайиб кетади. Дарё кўплаб лойқа, қум, шағал оқизиб келади. Қуйилиш жойидан Бағдод ш.гача (сув кўпайганда Мосул ш.гача) кема қатнайди. Д.нинг Бағдод ш.дан жан.даги водийсида жойлашган бир неча йирик кўл унинг сувини бир меъёрда оқишини таъминлайди. Д. соҳилларида Диёрбакир (Туркия), Мосул, Бағдод (Ироқ) ш.лари жойлашган. Сув омбори бор. Д. ва Фурот дарёлари оралиғи қад. цивилизация марказларидан бўлган (у ерда мил. ав. Бобил, Оссурия, Шумер ва Аккад каби йирик давлатлар жойлашган эди).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.