Dakriotsistit
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49-b. — ziyouz.com
Dakriotsistit (yun. dakryon — yoş va kystis — xaltaça) — köz yoşi xaltaçasining yalliğlanişi. Yoş xaltaçasini burun böşliğiga tutaştirib turadigan yölning bekilib qolişi sabab böladi. Bunda köz yoşi burunga ravon ötmaydi, keyinçalik butunlay ötmay qoladi. Bu yölning bekilişiga köproq burun böşliği va uning atrofida joylaşgan böşliqlar şilliq pardalarining yalliğlanişi sabab böladi. Ötkir, surunkali va çaqaloqlar D.i farq qilinadi. Bemor közining yoşlanişi va yiring çiqişidan şikoyat qiladi. Pastki qovoqning burun tomoni şişadi, qizaradi. Köp yoş oqadi, yiring çiqadi. Xaltaçada töplanib qolgan yoşga biror infeksiya tuşsa, xaltaçaning şilliq pardasi yalliğlanişi mumkin (surunkali D.). Yalliğlaniş xaltaça devoridagi töqimalarga ötib ketsa, ötkir yoki flegmonoz D. paydo böladi. Ötkir D.da bemorning boşi oğrib, t-rasi kötariladi, umumiy ahvoli oğirlaşadi. Yoş xaltaçasining ustidagi teri şişib, qizaradi, burun va iyak tomonga tarqalişi mumkin.
Çaqaloqlar D. i yoş-burun kanalining burunga oçiladigan joyida böladigan pardaning bola tuğilgunça sörilmay qolişi (tösiq borligi) natijasida vujudga keladi; klinik belgilari surunkali D.ga öxşab ketadi.
Bemorni vraç davolaydi. Öz vaqtida uni keltirib çikaruvçi sabab bartaraf etilişi lozim. Ba'zan jarroxlik usuli qöllaniladi — dakriotsistorinostomiya qilinadi, ya'ni yoş xaltaçasi b-n burun böşliği tutaştiriladi. Ötkir D.da antibiotik va sulfanilamid preparatlari yaxşi naf beradi. Agar yoş xaltaçasining flegmonasida flyuktuatsiya paydo bölsa, uni oçib yiringi çiqariladi. Ötkir yalliğlaniş belgilari yöqolgandan söng operatsiya qilinadi. Çaqaloklar D.i yoş xaltaçasini massaj qiliş, yoş oqiş yöllarini zondlaş, kateterlaş va yuviş b-n tuzatiladi; bular naf bermasa, içki (endonazal) yoki dakriotsistorinostomiya operatsiyasi qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАКРИОЦИСТИТ (юн. dakryon — ёш ва kystis — халтача) — кўз ёши халтачасининг яллиғланиши. Ёш халтачасини бурун бўшлиғига туташтириб турадиган йўлнинг бекилиб қолиши сабаб бўлади. Бунда кўз ёши бурунга равон ўтмайди, кейинчалик бутунлай ўтмай қолади. Бу йўлнинг бекилишига кўпроқ бурун бўшлиғи ва унинг атрофида жойлашган бўшлиқлар шиллиқ пардаларининг яллиғланиши сабаб бўлади. Ўткир, сурункали ва чақалоқлар Д.и фарқ қилинади. Бемор кўзининг ёшланиши ва йиринг чиқишидан шикоят қилади. Пастки қовоқнинг бурун томони шишади, қизаради. Кўп ёш оқади, йиринг чиқади. Халтачада тўпланиб қолган ёшга бирор инфекция тушса, халтачанинг шиллиқ пардаси яллиғланиши мумкин (сурункали Д.). Яллиғланиш халтача деворидаги тўқималарга ўтиб кетса, ўткир ёки флегмоноз Д. пайдо бўлади. Ўткир Д.да беморнинг боши оғриб, т-раси кўтарилади, умумий аҳволи оғирлашади. Ёш халтачасининг устидаги тери шишиб, қизаради, бурун ва ияк томонга тарқалиши мумкин.
Чақалоқлар Д. и ёш-бурун каналининг бурунга очиладиган жойида бўладиган парданинг бола туғилгунча сўрилмай қолиши (тўсиқ борлиги) натижасида вужудга келади; клиник белгилари сурункали Д.га ўхшаб кетади.
Беморни врач даволайди. Ўз вақтида уни келтириб чикарувчи сабаб бартараф этилиши лозим. Баъзан жаррохлик усули қўлланилади — дакриоцисториностомия қилинади, яъни ёш халтачаси б-н бурун бўшлиғи туташтирилади. Ўткир Д.да антибиотик ва сульфаниламид препаратлари яхши наф беради. Агар ёш халтачасининг флегмонасида флюктуация пайдо бўлса, уни очиб йиринги чиқарилади. Ўткир яллиғланиш белгилари йўқолгандан сўнг операция қилинади. Чақалоклар Д.и ёш халтачасини массаж қилиш, ёш оқиш йўлларини зондлаш, катетерлаш ва ювиш б-н тузатилади; булар наф бермаса, ички (эндоназал) ёки дакриоцисториностомия операцияси қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.