Dala çumçuği
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53–54-b. — ziyouz.com
Dala çumçuği (Passer montanus L.) — çumçuqsimonlar turkumi töqimaçilar oilasiga mansub quşlarning bir turi. Vazni 20—25 g. Boşqa çumçuqsimonlardan boşining ensa qismi qönğir, oq rangli çakkasida qoramtir doğlari hamda qanotlarida ikkitadan oqiş yöli bölişi b-n farq qiladi. Yevrosiyoning deyarli hamma joyida tarqalgan. Asosan ötroq yaşaydi, faqat arealining şim. qismidan qişda jan.roqqa köçadi. Butalar orasiga, boğlar va xiyobonlardagi daraxtlar tanasi yoki yerdagi yoriqlarga uya quradi, unga 4—8 ta (odatda 5—6 ta) oq yoki kulrang mayda qoramtir doğli tuxum qöyadi. D.ç. şim. hududlarda haşarotlar b-n oziqlanib birmunça foyda keltiradi. Ammo dehqonçilik rivojlangan qududlarda pişib yetilgan donli ekinlar va mevalarni yeb katta ziyon yetkazadi. Soni köp bölgan joylarda D.ç.ga qarşi kuraş olib boriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАЛА ЧУМЧУҒИ (Passer montanus L.) — чумчуқсимонлар туркуми тўқимачилар оиласига мансуб қушларнинг бир тури. Вазни 20—25 г. Бошқа чумчуқсимонлардан бошининг энса қисми қўнғир, оқ рангли чаккасида қорамтир доғлари ҳамда қанотларида иккитадан оқиш йўли бўлиши б-н фарқ қилади. Евросиёнинг деярли ҳамма жойида тарқалган. Асосан ўтроқ яшайди, фақат ареалининг шим. қисмидан қишда жан.роққа кўчади. Буталар орасига, боғлар ва хиёбонлардаги дарахтлар танаси ёки ердаги ёриқларга уя қуради, унга 4—8 та (одатда 5—6 та) оқ ёки кулранг майда қорамтир доғли тухум қўяди. Д.ч. шим. ҳудудларда ҳашаротлар б-н озиқланиб бирмунча фойда келтиради. Аммо деҳқончилик ривожланган қудудларда пишиб етилган донли экинлар ва меваларни еб катта зиён етказади. Сони кўп бўлган жойларда Д.ч.га қарши кураш олиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.