Dalyan
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 62–63-b. — ziyouz.com
Dalyan DALYAN, Dayren — Xitoyning şim.-şarqidagi şahar, Lyaonin provinsiyasida, Sariq dengizning Dalyanvan qöltiği sohilidagi port (kj ortib-tuşiriş yiliga 50 mln. t.). Lyuyşun ş. b-n birga Lyuyda ma'muriy r-ni tarkibiga kirgan. Aholisi 5,4 mln. kişi (1998). Baliq ovlaş bazasi. Taşqi savdoning muhim markazlaridan. Metallsozlik va maşinasozlik (kemasozlik), metallurgiya (pölat erituvçi z-d), elektronika, quriliş, oziq-ovqat korxonalari bor.
D. 19-a. birinçi yarmida balikçilar qişloği bölib, avval Sinniv, 1860 y.dan D. deb atalgan. 1898 y.dagi konvensiyaga binoan Rossiya bu hududni Xitoydan ijaraga olgaç, Dalniy deb nom oladi va şahar kurila boşladi. D. 1904 y.dan 2-jahon uruşi oxirigaça Dayren nomi b-n yaponlar qöl ostida böldi. Rossiya-Xitoy şartnomasiga binoan Xitoy hukumati 1945 y. 14 avg. dan D.ni erkin port deb tan oldi. Port barça jihozlari b-n Rossiyaga ijaraga berildi. 1950 y. 14 fev.dagi Rossiya-Xitoy bitimiga binoan D. porti jihozlari b-n öşa yili Xitoyga kaytarildi. D.da tibbiyot, politexnika, va b. oliy öquv yurtlari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАЛЯНЬ, Дайрен — Хитойнинг шим.-шарқидаги шаҳар, Ляонин провинциясида, Сариқ денгизнинг Даляньвань қўлтиғи соҳилидаги порт (кж ортиб-тушириш йилига 50 млн. т.). Люйшунь ш. б-н бирга Люйда маъмурий р-ни таркибига кирган. Аҳолиси 5,4 млн. киши (1998). Балиқ овлаш базаси. Ташқи савдонинг муҳим марказларидан. Металлсозлик ва машинасозлик (кемасозлик), металлургия (пўлат эритувчи з-д), электроника, қурилиш, озиқ-овқат корхоналари бор.
Д. 19-а. биринчи ярмида баликчилар қишлоғи бўлиб, аввал Циннив, 1860 й.дан Д. деб аталган. 1898 й.даги конвенцияга биноан Россия бу ҳудудни Хитойдан ижарага олгач, Дальний деб ном олади ва шаҳар курила бошлади. Д. 1904 й.дан 2-жаҳон уруши охиригача Дайрен номи б-н японлар қўл остида бўлди. Россия-Хитой шартномасига биноан Хитой ҳукумати 1945 й. 14 авг. дан Д.ни эркин порт деб тан олди. Порт барча жиҳозлари б-н Россияга ижарага берилди. 1950 й. 14 фев.даги Россия-Хитой битимига биноан Д. порти жиҳозлари б-н ўша йили Хитойга кайтарилди. Д.да тиббиёт, политехника, ва б. олий ўқув юртлари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.