Daqiqiy
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126–127-b. — ziyouz.com
Daqiqiy (asl ismi Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad) (956, Balx — 980, Buxoro) — fors-tojik şoiri. D. yoşligida öqiş uçun Buxoroga kelgan va umrining oxirigaça şu yerda yaşab qolgan. D. somoniy amirlaridan Mansur ibn Nuh (961—76 y.lar hukmronlik qilgan) hamda Abulqosim Nuh ibn Mansur (976—997 y.lar hukmronlik qilgan) saroyida xizmat qilgan. D. şarq adabiyotida mavjud lirikaning barça janrlarida şe'rlar yozgan. Eski manbalarda uning qasida, ğazal, ruboiy, qit'a, bahoriyot, çiston singari janrlardagi asarlardan tarkib topgan devoni borligi ta'kidlangan. Lekin hanuzgaça şoirning qölyozmasi topilmagan. Şoir merosidan ayrim namunalar tazkira va luğatlardagina saqlanib qolgan. D. qasidagöylik va ğazalnavislikda ustod san'atkor darajasiga kötarilgan. U öz şe'rlarida döstlikni, muhabbatni, ma'rifatni kuylagan; qasidalarida donişmand, odil podşo boşçiligidagi markazlaşgan davlat uçun kuraş ğoyasini ifodalagan. Bundan taşqari D. Abulqosim Nuh ibn Mansur Somoniy top-şiriği b-n qadimgi ajdodlar tarixi haqida «Şohnoma» yozişga kirişadi. Ammo 1000 baytdan iborat «Arjasp va Guştasp» dostonini yozib tugatgan paytida öz ğulomi tomonidan öldiriladi. Keyinçalik Firdavsiy bu dostonni öz «Şohnoma»siga kiritgan. Asarda Zaratuştraning paydo bölişi, Guştasp va b. ayonlar uning dinini qabul qilişlari, Turon podşohi Arjaspning bu voqeadan noroziligi hamda Guştasp b-n Arjasp örtasidagi uruş hikoya qilingan. Mazkur jangnoma Eron va Turon xalqlari tarixini, jumladan, zarduştiylik dinining paydo bölişini örganişda muhim manba hisoblanadi.
Ad.: Bertels Ye. D., Istoriya persidskotadjikskoy literaturi, M., 1960.
Hamidjon Homidiy.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАҚИҚИЙ (асл исми Абу Мансур Муҳаммад ибн Аҳмад) (956, Балх — 980, Бухоро) — форс-тожик шоири. Д. ёшлигида ўқиш учун Бухорога келган ва умрининг охиригача шу ерда яшаб қолган. Д. сомоний амирларидан Мансур ибн Нуҳ (961—76 й.лар ҳукмронлик қилган) ҳамда Абулқосим Нуҳ ибн Мансур (976—997 й.лар ҳукмронлик қилган) саройида хизмат қилган. Д. шарқ адабиётида мавжуд лириканинг барча жанрларида шеърлар ёзган. Эски манбаларда унинг қасида, ғазал, рубоий, қитъа, баҳориёт, чистон сингари жанрлардаги асарлардан таркиб топган девони борлиги таъкидланган. Лекин ҳанузгача шоирнинг қўлёзмаси топилмаган. Шоир меросидан айрим намуналар тазкира ва луғатлардагина сақланиб қолган. Д. қасидагўйлик ва ғазалнависликда устод санъаткор даражасига кўтарилган. У ўз шеърларида дўстликни, муҳаббатни, маърифатни куйлаган; қасидаларида донишманд, одил подшо бошчилигидаги марказлашган давлат учун кураш ғоясини ифодалаган. Бундан ташқари Д. Абулқосим Нуҳ ибн Мансур Сомоний топ-шириғи б-н қадимги аждодлар тарихи ҳақида «Шоҳнома» ёзишга киришади. Аммо 1000 байтдан иборат «Аржасп ва Гуштасп» достонини ёзиб тугатган пайтида ўз ғуломи томонидан ўлдирилади. Кейинчалик Фирдавсий бу достонни ўз «Шоҳнома»сига киритган. Асарда Заратуштранинг пайдо бўлиши, Гуштасп ва б. аёнлар унинг динини қабул қилишлари, Турон подшоҳи Аржаспнинг бу воқеадан норозилиги ҳамда Гуштасп б-н Аржасп ўртасидаги уруш ҳикоя қилинган. Мазкур жангнома Эрон ва Турон халқлари тарихини, жумладан, зардуштийлик динининг пайдо бўлишини ўрганишда муҳим манба ҳисобланади.
Ад.: Бертельс Е. Д., История персидскотаджикской литературы, М., 1960.
Ҳамиджон Ҳомидий.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.