Darmana
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 102-b. — ziyouz.com
Darmana (Artemisia cina) — qoqidoşlar (murakkabguldoşlar) oilasiga mansub öq ildizli çala buta. Böyi 40— 70 sm. Poyasi serşox, qizğiş. Barglari ikki karra patsimon qirqilgan. Gullari kiçik savatçalarda 3—6 tadan joylaşgan. Sent.da gullab, okt.da uruğ beradi. Jan. Qozogistonda daryo böylarida, soylar, tekisliklar va toğ etaklarida ösadi. D. ekiladi ham. Endigina oçila boşlagan töpgulidan santonin (S|5N|8O3) olinadi. Töpguli va barglarida efir moyi (1,5—3%), betain, xolin, böyoq moddalar, olma va sirka kislotalar bor. Töpgulining damlamasi hamda santonin gijjalarni tuşirişda fonda beradi. D. dan olingan efir moyi (darminol) har xil mikroblarni öldiruvçi antiseptik dori sifatida, revmatizm va asab kasalliklarini davolaşda işlatiladi. Bu moydan olinadigan gvayazulen nafas qisişi, revmatizm, ekzema kabi kasalliklarni davolaşda va rentgen nurlaridan kuyganda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАРМАНА (Artemisia cina) — қоқидошлар (мураккабгулдошлар) оиласига мансуб ўқ илдизли чала бута. Бўйи 40— 70 см. Пояси сершох, қизғиш. Барглари икки карра патсимон қирқилган. Гуллари кичик саватчаларда 3—6 тадан жойлашган. Сент.да гуллаб, окт.да уруғ беради. Жан. Қозогистонда дарё бўйларида, сойлар, текисликлар ва тоғ этакларида ўсади. Д. экилади ҳам. Эндигина очила бошлаган тўпгулидан сантонин (С|5Н|8О3) олинади. Тўпгули ва баргларида эфир мойи (1,5—3%), бетаин, холин, бўёқ моддалар, олма ва сирка кислоталар бор. Тўпгулининг дамламаси ҳамда сантонин гижжаларни туширишда фонда беради. Д. дан олинган эфир мойи (дарминол) ҳар хил микробларни ўлдирувчи антисептик дори сифатида, ревматизм ва асаб касалликларини даволашда ишлатилади. Бу мойдан олинадиган гвайазулен нафас қисиши, ревматизм, экзема каби касалликларни даволашда ва рентген нурларидан куйганда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.