Datçik
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 116-b. — ziyouz.com
Datçik (rusça), birlamçi özgartirgiç — ölçanayotgan fizik kattalik (bosim, t-ra, elektr kuçlaniş, siljiş va b.)ni uzatiş, unga işlov beriş va qayd qiliş uçun signal (odatda, elektr signal)ga aylantirib beradigan vosita. Ölçaş, signal yoki rostlaş qurilmalari tizimining muhim qismi; sezgir elementi tekşirilayotgan miqdorlar (bosim, t-ra, tezlik, yoruğlik kuçi, elektr toki, kuçlaniş va b.) ta'sirini sezadi. Işi elektr qarşiligi, siğim, induktivlikka, şuningdek, nazorat qilinadigan mexanik, akustik, issiqlik, elektr, optik, magnit kattaliklar ta'sir etganda elektr yurituvçi kuç (e. yu. k.) hosil bölişiga asoslangan D.lar (sigim datçigi, induktiv D., induksion D. va h. k.) keng tarqalgan. Elektr zanjirlarida kontaktlarning ulanib-uzilişiga asoslangan D.lar (kontakt datçigi) va elektr maşina D.lari ham bor. I.ç. jarayonlarini avtomatlaştiriş va i.t. işlarining amaliy kis-mini bajarişda işlatiladi. D. avtomatika va telemexanika qurilmalarining muhim qismi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАТЧИК (русча), бирламчи ўзгартиргич — ўлчанаётган физик катталик (босим, т-ра, электр кучланиш, силжиш ва б.)ни узатиш, унга ишлов бериш ва қайд қилиш учун сигнал (одатда, электр сигнал)га айлантириб берадиган восита. Ўлчаш, сигнал ёки ростлаш қурилмалари тизимининг муҳим қисми; сезгир элементи текширилаётган миқдорлар (босим, т-ра, тезлик, ёруғлик кучи, электр токи, кучланиш ва б.) таъсирини сезади. Иши электр қаршилиги, сиғим, индуктивликка, шунингдек, назорат қилинадиган механик, акустик, иссиқлик, электр, оптик, магнит катталиклар таъсир этганда электр юритувчи куч (э. ю. к.) ҳосил бўлишига асосланган Д.лар (сигим датчиги, индуктив Д., индукцион Д. ва ҳ. к.) кенг тарқалган. Электр занжирларида контактларнинг уланиб-узилишига асосланган Д.лар (контакт датчиги) ва электр машина Д.лари ҳам бор. И.ч. жараёнларини автоматлаштириш ва и.т. ишларининг амалий кис-мини бажаришда ишлатилади. Д. автоматика ва телемеханика қурилмаларининг муҳим қисми ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.