Davan
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Davan (xitoyça Dayuandan olingan) — Farğona vodiysidagi qad. davlat. Mil. av. 2—1-a.lardagi Xitoy manbalarida keng, obod, boy mamlakat — D. haqidagi ma'lumotlar keltirilgan. D. şahar va voha hokimlarining erkin ittifoqidan iborat davlat edi. Uluğ hukmdor qarorgohi Guşan (hoz. Özgan ş. deb taxmin etiladi)da bölgan. Podşo qokimiyati qabila zodagonlaridan iborat oqsoqollar kengaşi tomonidan çeklab qöyilgan. Oliy kengaş qukmdorni podşolikdan tuşirişi, hatto ölim jazosiga hukm qilişi mumkin bölgan. D. atamasi tarixiy adabiyotlarda mil. 3-a. gaça uçraydi. Söngra D. örniga «Boxan» va «Polona» (mil. 5-a.) atamalari uçrab muarrixlar uşbu atamalar qad. D. ga moye keladi deb qayd etib ötganlar. Xitoyliklar D. deb nomi toxarlar (Taxwar) b-n boğliq bölgan mamlakatni ataşgan degan fikr bor.
Mil. av. 2-a. oxiridagi ma'lumotlarga köra, D. aholisi 300 ming kişini taşkil qilgan, D.liklar közlari kirtaygan, qalin soqolli xalq bölib, savdo-sotiq işlarida mohirliklari b-n nom çiqarişgan. D.da xotin-qizlar izzat-ikrom qilingan. D.da yetiştirilgan «osmon tulporlari» — arğumoqlar Şarkda maşhur bölgan. Mil. av. 104— 101 y.larda Xitoy askarlari D.ga ikki bor hujum qilganlar. 1-hujum Xitoy askarlarining mağlubiyati b-n tamom bölgan, çunki ular istehkomga aylantirilgan qişloqlarning qarşiligini sindiriş uçun ojizlik qilganlar. Xitoyliklar 60 ming kişilik katta qöşin b-n ikkinçi marta hujum qilib, 101 y.da Erşi ş.ni qamal etişgan (q.Erşi mudofaasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВАН (хитойча Даюаньдан олинган) — Фарғона водийсидаги қад. давлат. Мил. ав. 2—1-а.лардаги Хитой манбаларида кенг, обод, бой мамлакат — Д. ҳақидаги маълумотлар келтирилган. Д. шаҳар ва воҳа ҳокимларининг эркин иттифоқидан иборат давлат эди. Улуғ ҳукмдор қароргоҳи Гушан (ҳоз. Ўзган ш. деб тахмин этилади)да бўлган. Подшо қокимияти қабила зодагонларидан иборат оқсоқоллар кенгаши томонидан чеклаб қўйилган. Олий кенгаш қукмдорни подшоликдан тушириши, ҳатто ўлим жазосига ҳукм қилиши мумкин бўлган. Д. атамаси тарихий адабиётларда мил. 3-а. гача учрайди. Сўнгра Д. ўрнига «Бохань» ва «Полона» (мил. 5-а.) атамалари учраб муаррихлар ушбу атамалар қад. Д. га мое келади деб қайд этиб ўтганлар. Хитойликлар Д. деб номи тохарлар (Taxwar) б-н боғлиқ бўлган мамлакатни аташган деган фикр бор.
Мил. ав. 2-а. охиридаги маълумотларга кўра, Д. аҳолиси 300 минг кишини ташкил қилган, Д.ликлар кўзлари киртайган, қалин соқолли халқ бўлиб, савдо-сотиқ ишларида моҳирликлари б-н ном чиқаришган. Д.да хотин-қизлар иззат-икром қилинган. Д.да етиштирилган «осмон тулпорлари» — арғумоқлар Шаркда машҳур бўлган. Мил. ав. 104— 101 й.ларда Хитой аскарлари Д.га икки бор ҳужум қилганлар. 1-ҳужум Хитой аскарларининг мағлубияти б-н тамом бўлган, чунки улар истеҳкомга айлантирилган қишлоқларнинг қаршилигини синдириш учун ожизлик қилганлар. Хитойликлар 60 минг кишилик катта қўшин б-н иккинчи марта ҳужум қилиб, 101 й.да Эрши ш.ни қамал этишган (қ.Эрши мудофааси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.