Davlat buyurtmasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Davlat buyurtmasi - davlat talabi b-n (şartnoma yoki kelişuv asosida) korxona, taşkilot, xöjaliklarga muayyan mahsulot turini belgilangan muddatlarda i.ç. va yetkazib beriş, davlat ehtiyojlari uçun tegişli xizmatlar körsatiş, şuningdek, i.ç., noişlab çiqariş va i.t. işlarini bajariş va b.; iqtisodiyotni davlat tomonidan boşqariş (tartiblaş) vositalaridan biri. D.b. asosan umumdavlat va ijtimoiy vazifalarni hal etiş, ilmiy-texnikaviy dasturlarni bajariş, mamlakat mudo-faasini mustahkamlaş va iqtisodiy mustaqillikni ta'minlaş, ijtimoiy i.ç.ni rivojlantiruvçi eng muhim i.t.lar va ilmiy işlanmalarni amalga oşiriş, q.x. mahsulotlari yetkazib beriş, davlatning markazlaşgan mablağlari hisobidan i.ç. va ijtimoiy sohalar uçun yangi quvvatlar, obyektlar yaratiş va b. maqsadlarda beriladi. D.b. davlat organlari (taşkilotlari) tomonidan tanlov (tender) asosida joylaştiriladi. Uni bajariş maxsus şartnoma b-n kelişiladi va birinçi navbatda ijtimoiy ehtiyojlarni qondiriş möljallanadi. D.b.ni bajariş korxonalarga muayyan imtiyozlar yaratadi, davlat xom aşyo ta'minoti, iş örinlari va mahsulot sotilişini kafolatlaydi. Davlat korxonaga zarur moddiy resurslarni buyurtmaçi sifatida yetkazib beradi va korxo-nadan mahsulotni kelişilgan narxlarda xarid qiladi. Mamlakatlar bozor iqtisodiyotiga ötişi b-n D.b. ning hissasi keskin kamayib boradi. Ammo ba'zi doiralar (mas, mudofaa, fan, soğliqni saqlaş, bolalar iste'moli mollari i.ç. va b.)da D.b. saqlanib qoladi. Mac, hoz. Özbekistonda q.x. ekinlaridan faqat paxta va don uçun (1996 y.dan xöjaliklarda yetiştirilgan paxta tolasi va don böyiça 50% darajasida) D.b. saqlanib qolgan.
Erlis Aliqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВЛАТ БУЮРТМАСИ - давлат талаби б-н (шартнома ёки келишув асосида) корхона, ташкилот, хўжаликларга муайян маҳсулот турини белгиланган муддатларда и.ч. ва етказиб бериш, давлат эҳтиёжлари учун тегишли хизматлар кўрсатиш, шунингдек, и.ч., ноишлаб чиқариш ва и.т. ишларини бажариш ва б.; иқтисодиётни давлат томонидан бошқариш (тартиблаш) воситаларидан бири. Д.б. асосан умумдавлат ва ижтимоий вазифаларни ҳал этиш, илмий-техникавий дастурларни бажариш, мамлакат мудо-фаасини мустаҳкамлаш ва иқтисодий мустақилликни таъминлаш, ижтимоий и.ч.ни ривожлантирувчи энг муҳим и.т.лар ва илмий ишланмаларни амалга ошириш, қ.х. маҳсулотлари етказиб бериш, давлатнинг марказлашган маблағлари ҳисобидан и.ч. ва ижтимоий соҳалар учун янги қувватлар, объектлар яратиш ва б. мақсадларда берилади. Д.б. давлат органлари (ташкилотлари) томонидан танлов (тендер) асосида жойлаштирилади. Уни бажариш махсус шартнома б-н келишилади ва биринчи навбатда ижтимоий эҳтиёжларни қондириш мўлжалланади. Д.б.ни бажариш корхоналарга муайян имтиёзлар яратади, давлат хом ашё таъминоти, иш ўринлари ва маҳсулот сотилишини кафолатлайди. Давлат корхонага зарур моддий ресурсларни буюртмачи сифатида етказиб беради ва корхо-надан маҳсулотни келишилган нархларда харид қилади. Мамлакатлар бозор иқтисодиётига ўтиши б-н Д.б. нинг ҳиссаси кескин камайиб боради. Аммо баъзи доиралар (мас, мудофаа, фан, соғлиқни сақлаш, болалар истеъмоли моллари и.ч. ва б.)да Д.б. сақланиб қолади. Mac, ҳоз. Ўзбекистонда қ.х. экинларидан фақат пахта ва дон учун (1996 й.дан хўжаликларда етиштирилган пахта толаси ва дон бўйича 50% даражасида) Д.б. сақланиб қолган.
Эрлис Алиқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.