Davlat moliyasi

Davlat moliyasi — davlat ixtiyorida pul jamğarmalarining taşkil etilişi, taqsimlanişi va sarflanişi sohasidagi moliyaviy munosabatlar. D.m.ning mablağlari umummilliy manfaatlar yölida sarflanadi, davlatning funksiyalarini bajarişga xizmat qiladi. D. m. pul jamğarmalari, moliya mexanizmi, davlatning moliyaviy institutlari (idoralari) va moliya siyosatini özida mujassamlaştiradi. D. m. tarkiban davlat byudjeti, mahalliy (munitsipal) byudjetlar, davlat korxonalarining moliyasi (ularning byudjeti), hukumatga qaraşli maxsus jamğarmalar, davlat krediti (davlat qarz olgan va qarzga beradigan vositalari) kabi turlarga bulinadi.

Birinçi marta «D. m.» atamasi 16-a. da Fransiyada işlatila boşladi. Öşa davrda D. m. turli soliqlar tarzida maydonga keldi. Yirik davlatlarning vujudga kelişi va ular xarajatlarining ortib borişi b-n nakd pulga ehtiyoj ösdi, natijada xalqdan olinadigan soliqlar, asosan, pul şaklida yiğib olinadigan böldi, majburiy soliklar va zayomlar davlat zayomlari b-n almaşindi. Buning oqibatida D. m.ning murakkab tizimi vujudga keldi.

Hoz. vaqtda davlatning iqtisodiy va moliyaviy siyosatini amalga oşirişda D. m. katta ahamiyatga ega. U takror i. ç. jarayonlarini ta'minlaş, xalqning moddiy va ma'naviy turmuş farovonligini oşiriş, davlat organlarini mablağ b-n ta'minlaş, mamlakat iqtisodiyotini östiriş, xalq xöjaligini, ijtimoiy sohani moliyalaştiriş, iqtisodiyotni investitsiyalaş, aholini ijtimoiy himoya qiliş, milliy xavfsizlikni ta'minlaş, davlatni idora qiliş va b. da yetakçi vosita xisoblanadi. Mavjud barça korxonalar va xalq xöjaligi tarmoqlari moliyasi D.m. va moliya tizimi zaxiralarining asosiy manbaidir.

Ahmadjon Ölmasov.