Davlat naslçilik zavodi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25-b. — ziyouz.com
Davlat naslçilik zavodi — q.x. hayvonlarining ma'lum bir zotini takomillaştirişga ixtisoslaşgan oliy toifadagi naslçilik xöjaligi; çorvaçilikda biror zot b-n uzok, vaqt davomida seleksiya işi olib boradigan asosiy xöjalik. Har qaysi naslçilik z-dida elita va I klass talablariga javob beradigan sof zotli, sermahsul mollarning podasi bölişi kerak. Naslçilik z-dlarida naslçilik işlari 5—10 yil va undan ham ortita möljallab tuziladigan istikbol seleksiya-naslçilik işi rejasi asosida olib boriladi. D.n.z. ning asosiy vazifasi tanlangan molning zotdorligi va mahsuldorlik sifatlarini takomillaştirişdan, şuningdek, naslçilik xöjaliklariga nasldor yoş mollar yetiştirib berişdan iborat.
Naslçilik z-dida mollar bir xil tanlaş asosida sof zotlarni urçitiş usuli b-n köpaytiriladi, mavjud zotlar yaxşilanadi va yangi, qimmatli liniya va oilalar yaratiladi. Qarindoş urçitişni har xil darajada qöllaş b-n birgalikda, zotni tubdan yaxşilaş va yangi zot yaratiş maqsadida murakkab hamda qon quyiş va çatiştirişning boşqa usullari qöllaniladi. Özbekistonda 42 ta naslçilik z-di bölib, 17 tasi qoramolçilik, 18 tasi qorakölçilik, 2 tasi qöyçilik, 3 tasi yilqiçilik, 1 ta eçkiçilik va 2 tasi çöçqaçilik b-n şuğullanadi (2002). Naslçilik z-dlarida yetiştirilgan, östirilgan yoş mollar öz podalarini hamda boşqa naslçilik xöjaliklarining podalarini töldirib boradi, eng sermahsul sigirlardan olingan buqaçalar b-n naslçilik korxonalarini ta'minlaydi. ÖzRda naslçilikni rivojlantirişda muhim işlarni amalga oşirgan xöjaliklar köp. Xususan, Andijon viloyati Qörğontepa tumani «Savay» D.n.z. 1929 y.da taşkil etilgan. 1970-y.larda xöjalikda Avstriya, Rossiyaning Smolensk viloyatidan keltirilgan şvits zotli gunajinlarni mahalliy zebusimon mollari b-n çatiştiriş natijasida ularning yangi qönğir tipi çiqarildi. Xöjalikda köp yillik tajribalar natijasida sermahsul sigirlarning 28 oilasi yaratilgan. Respublikada turli viloyatlarda joylaşgan qoramolçilik D.n.z.da qora-ola, şvits, qizil çöl, buşuyev zotlari urçitilmoqda. Ularda takomillaştirilayotgan 12 ming boşdan ortiq zotli qoramol bor (2002).
Izatulla Eşmatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВЛАТ НАСЛЧИЛИК ЗАВОДИ — қ.х. ҳайвонларининг маълум бир зотини такомиллаштиришга ихтисослашган олий тоифадаги наслчилик хўжалиги; чорвачиликда бирор зот б-н узок, вақт давомида селекция иши олиб борадиган асосий хўжалик. Ҳар қайси наслчилик з-дида элита ва I класс талабларига жавоб берадиган соф зотли, сермаҳсул молларнинг подаси бўлиши керак. Наслчилик з-дларида наслчилик ишлари 5—10 йил ва ундан ҳам ортита мўлжаллаб тузиладиган истикбол селекция-наслчилик иши режаси асосида олиб борилади. Д.н.з. нинг асосий вазифаси танланган молнинг зотдорлиги ва маҳсулдорлик сифатларини такомиллаштиришдан, шунингдек, наслчилик хўжаликларига наслдор ёш моллар етиштириб беришдан иборат.
Наслчилик з-дида моллар бир хил танлаш асосида соф зотларни урчитиш усули б-н кўпайтирилади, мавжуд зотлар яхшиланади ва янги, қимматли линия ва оилалар яратилади. Қариндош урчитишни ҳар хил даражада қўллаш б-н биргаликда, зотни тубдан яхшилаш ва янги зот яратиш мақсадида мураккаб ҳамда қон қуйиш ва чатиштиришнинг бошқа усуллари қўлланилади. Ўзбекистонда 42 та наслчилик з-ди бўлиб, 17 таси қорамолчилик, 18 таси қоракўлчилик, 2 таси қўйчилик, 3 таси йилқичилик, 1 та эчкичилик ва 2 таси чўчқачилик б-н шуғулланади (2002). Наслчилик з-дларида етиштирилган, ўстирилган ёш моллар ўз подаларини ҳамда бошқа наслчилик хўжаликларининг подаларини тўлдириб боради, энг сермаҳсул сигирлардан олинган буқачалар б-н наслчилик корхоналарини таъминлайди. ЎзРда наслчиликни ривожлантиришда муҳим ишларни амалга оширган хўжаликлар кўп. Хусусан, Андижон вилояти Қўрғонтепа тумани «Савай» Д.н.з. 1929 й.да ташкил этилган. 1970-й.ларда хўжаликда Австрия, Россиянинг Смоленск вилоятидан келтирилган швиц зотли гунажинларни маҳаллий зебусимон моллари б-н чатиштириш натижасида уларнинг янги қўнғир типи чиқарилди. Хўжаликда кўп йиллик тажрибалар натижасида сермаҳсул сигирларнинг 28 оиласи яратилган. Республикада турли вилоятларда жойлашган қорамолчилик Д.н.з.да қора-ола, швиц, қизил чўл, бушуев зотлари урчитилмоқда. Уларда такомиллаштирилаётган 12 минг бошдан ортиқ зотли қорамол бор (2002).
Изатулла Эшматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.