Davlat uruğçilik nazorati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32–33-b. — ziyouz.com
Davlat uruğçilik nazorati davlat tomonidan q.x. ekinlarining uruğlik va nav sifatlarini, şuningdek, uruğçilik xöjaliklari, seleksiya st-yalari, tayyorlov taşkilotlarida yuqori sifatli uruğlik yetiştiriş işlarini nazorat qiliş tizimi. D.u.n. idorasi ekiş uçun işlatiladigan va savdodagi uruğlikning ekişga yaroqliligini (lab. şaroitida) va navdorligini (lab. şaroitida, dala tajriba maydonlarida, aprobatsiyani nazorat qiliş) tekşiradi. Respublikada ğalla, sabzavot, ozuqabop va mevali ekinlarning elita uruğçiligi b-n navni yaratgan i.t. in-tlari, reproduksiyalar uruğlarini yetiştiriş b-n ularning tayanç şoxobçalari, şuningdek, uruğçilik xöjaliklari şuğullanadi. Uzbekistonda uruğçilik sifatini davlat yöli b-n nazorat qiliş işlari tarixi 1922 y.dan boşlanadi. Şu davrdan Markaziy seleksiya st-yasida paxta uruğçiligi nazorati yölga qöyildi. 1934 y.da respublikada paxta uruğçiligi st-yasi taşkil etildi. 1965 y.da davlat uruğçilik inspeksiyasi va uning hududiy bölimlari tuzildi. Bu inspeksiya paxta uruğlik fondidan boşqa barça q.x. ekinlari uruğligini sifatli yetiştiriş, uruğlik dalalarida aprobatsiya ötkaziş, uruğlik sifatini aniklab, ekişga yaroqli uruğlikka sertifikat beriş kabi nazorat işlarini bajardi.
Respublika mustaqillikka erişganidan söng uruğçilik nazoratini jahon standartlari darajasida olib boriş uçun uruğçilikda tub islohotlar ötkazildi. 1995 y. okt.da Respublika paxta uruğçiligi st-yasi negizida Özbekiston Respublikasi Qişloq va suv xöjaligi vazirligi huzurida q.x. ekinlari uruğligini sertifikatlaş va sifatini nazorat qiliş Davlat markazi — «Özdavuruğnazoratmarkaz» va uning Qoraqalpoğiston Respublikasi va viloyatlardagi markazlari taşkil etildi. «Özdavuruğnazoratmarkaz»ning Toşkent viloyati Qibray tumanida respublikada ekilayotgan barça uruğlik partiyalari namunalarining nav sofligi aniqlanadigan 9 ga dan iborat dala tajriba maydoni bor. Özbekistonda uruğçilik va uruglik sifati ustidan davlat nazoratini, şuningdek, qimmatli navlar genofondini saqlab qoliş, respublikaning iqlim şaroitlariga moslaşgan nav va duragaylar yaratiş, q.x.ni serhosil va yuqori sifatli urugliklar b-n ta'minlaş işlari Özbekiston Respublikasining «Uruğçilik töğrisida»gi (1996 y. 29 avg.) qonuni b-n tartibga solinadi.
Şuhrat Qöziboyev, Husniddin Rahimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВЛАТ УРУҒЧИЛИК НАЗОРАТИ давлат томонидан қ.х. экинларининг уруғлик ва нав сифатларини, шунингдек, уруғчилик хўжаликлари, селекция ст-ялари, тайёрлов ташкилотларида юқори сифатли уруғлик етиштириш ишларини назорат қилиш тизими. Д.у.н. идораси экиш учун ишлатиладиган ва савдодаги уруғликнинг экишга яроқлилигини (лаб. шароитида) ва навдорлигини (лаб. шароитида, дала тажриба майдонларида, апробацияни назорат қилиш) текширади. Республикада ғалла, сабзавот, озуқабоп ва мевали экинларнинг элита уруғчилиги б-н навни яратган и.т. ин-тлари, репродукциялар уруғларини етиштириш б-н уларнинг таянч шохобчалари, шунингдек, уруғчилик хўжаликлари шуғулланади. Узбекистонда уруғчилик сифатини давлат йўли б-н назорат қилиш ишлари тарихи 1922 й.дан бошланади. Шу даврдан Марказий селекция ст-ясида пахта уруғчилиги назорати йўлга қўйилди. 1934 й.да республикада пахта уруғчилиги ст-яси ташкил этилди. 1965 й.да давлат уруғчилик инспекцияси ва унинг ҳудудий бўлимлари тузилди. Бу инспекция пахта уруғлик фондидан бошқа барча қ.х. экинлари уруғлигини сифатли етиштириш, уруғлик далаларида апробация ўтказиш, уруғлик сифатини аниклаб, экишга яроқли уруғликка сертификат бериш каби назорат ишларини бажарди.
Республика мустақилликка эришганидан сўнг уруғчилик назоратини жаҳон стандартлари даражасида олиб бориш учун уруғчиликда туб ислоҳотлар ўтказилди. 1995 й. окт.да Республика пахта уруғчилиги ст-яси негизида Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги ҳузурида қ.х. экинлари уруғлигини сертификатлаш ва сифатини назорат қилиш Давлат маркази — «Ўздавуруғназоратмарказ» ва унинг Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлардаги марказлари ташкил этилди. «Ўздавуруғназоратмарказ»нинг Тошкент вилояти Қибрай туманида республикада экилаётган барча уруғлик партиялари намуналарининг нав софлиги аниқланадиган 9 га дан иборат дала тажриба майдони бор. Ўзбекистонда уруғчилик ва уруглик сифати устидан давлат назоратини, шунингдек, қимматли навлар генофондини сақлаб қолиш, республиканинг иқлим шароитларига мослашган нав ва дурагайлар яратиш, қ.х.ни серҳосил ва юқори сифатли уругликлар б-н таъминлаш ишлари Ўзбекистон Республикасининг «Уруғчилик тўғрисида»ги (1996 й. 29 авг.) қонуни б-н тартибга солинади.
Шуҳрат Қўзибоев, Ҳусниддин Раҳимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.