Deggaron masjidi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151–152-b. — ziyouz.com
Deggaron masjidi — Buxoro viloyati Hazora qişloğidagi me'moriy yodgorlik. 8—9-a.larda qurilgan bino örniga 11-a.da bunyod etilgan. Keyinçalik degrez (çöyangar) ustalarning mahalla guzarida joylaşgani uçun D.m. deb nomlangan. Taşki körinişi kub şaklida, usti gumbazlar b-n yopilgan, xona içida pişiq ğiştdan 4 gula (ustun) işlangan. Qolgan devori xom ğiştdan tiklanib, yuzasi pişiq ğişt b-n qoplangan. 4 rukn-ustun (diametri 128 sm) xonaqoh içini devorsiz 9 qismga ajratgan, markaziy qismi nisbatan yirikroq gumbaz b-n yopilgan, boşqa qismlarga — bir tomonidan devorga, qarşi tomonidan ustunga tayantirib yana 8 ta kiçik gumbaz işlangan. 20-a.da masjidning jan. va şarqida xonaqohga taqab sinçkor ayvon qurilgan, jan. ayvon bir qator ustunli, şarqiysi (jan. ayvonga nisbatan ikki hissa keng) ikki qator ustunli. Ayvon ustunida binoning 1910 y.da qayta qurilgani qayd etilgan. Keyinçalik ayvonlari vayron bölgan. D. m. islomiyat davrining Örta Osiyoda saqlanib qolgan qad. sajdagohi sifatida me'moriy öziga xosligi va sodda salobati b-n diqqatga sazovor.
DEGELMINTIZATSIYA (de... va gel-mintlar) — gelmintlarni barça rivojlaniş fazalarida yöqotişga qaratilgan davolaş-profilaktika tadbirlari majmui. Gelmintlar yuqqan ösimliklar va hayvonlar, çorvaçilik binolari va asbob-anjomlari, dalalarga öğit sifatida solinadigan göng, yaylovlar, podalar dam oladigan (yotqiziladigan) joylar D. qilinadi. D. farmakologik antgelmintiklar yordamida (albendazol, mebendazol, paperazin, fenbendazol va b.) hamda fizik (qöylarda senuroz, odamlarda exinokokk pufaklarini xirurgik yöl b-n olib taşlaş), mexanik (krramollarda telyaziyalarni közdan yuvib çiqariş va b.), biologik (bakterial preparatlar, emlaş va h.k.) usullar orqali amalga oşiriladi. Har bir hayvonga alohida yoki bir guruhga ma'lum miqdorda antigelmint preparatlari suv yoki yem b-n aralaştirib beriladi. Hayvonlarda davolaş (yilning har qanday davrida gelmintozlarning birdan tarqalişi yuz berganda), profilaktik (rejali ravişda gelmintozlar klinik körinişlarining oldini oliş uçun yilning ma'lum davrida); diagnostik (gelmintozlarning bor-yöqligini aniqlaş maqsadlarida) D. ötkaziladi. Hayvonlar parvarişida işlatiladigan asbob-anjomlar qaynoq suv, buğ, olov b-n; yaylov va ötloqlar gelmintlarning biol.siga qarab ularni davriy ravişda özgartirib turiş yöli b-n D. qilinadi. Göng biotermik usulda yuqumsizlantiriladi. Ösimlik uruği uzoq vaqtgaça yuqum manbai bölişi mumkin, şu sababli ularni D.laşda turli kimyoviy vositalar qöllaniladi.
Hoşim Nurmamatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕГГАРОН МАСЖИДИ — Бухоро вилояти Ҳазора қишлоғидаги меъморий ёдгорлик. 8—9-а.ларда қурилган бино ўрнига 11-а.да бунёд этилган. Кейинчалик дегрез (чўянгар) усталарнинг маҳалла гузарида жойлашгани учун Д.м. деб номланган. Ташки кўриниши куб шаклида, усти гумбазлар б-н ёпилган, хона ичида пишиқ ғиштдан 4 гула (устун) ишланган. Қолган девори хом ғиштдан тикланиб, юзаси пишиқ ғишт б-н қопланган. 4 рукн-устун (диаметри 128 см) хонақоҳ ичини деворсиз 9 қисмга ажратган, марказий қисми нисбатан йирикроқ гумбаз б-н ёпилган, бошқа қисмларга — бир томонидан деворга, қарши томонидан устунга таянтириб яна 8 та кичик гумбаз ишланган. 20-а.да масжиднинг жан. ва шарқида хонақоҳга тақаб синчкор айвон қурилган, жан. айвон бир қатор устунли, шарқийси (жан. айвонга нисбатан икки ҳисса кенг) икки қатор устунли. Айвон устунида бинонинг 1910 й.да қайта қурилгани қайд этилган. Кейинчалик айвонлари вайрон бўлган. Д. м. исломият даврининг Ўрта Осиёда сақланиб қолган қад. саждагоҳи сифатида меъморий ўзига хослиги ва содда салобати б-н диққатга сазовор.
ДЕГЕЛЬМИНТИЗАЦИЯ (де... ва гель-минтлар) — гельминтларни барча ривожланиш фазаларида йўқотишга қаратилган даволаш-профилактика тадбирлари мажмуи. Гельминтлар юққан ўсимликлар ва ҳайвонлар, чорвачилик бинолари ва асбоб-анжомлари, далаларга ўғит сифатида солинадиган гўнг, яйловлар, подалар дам оладиган (ётқизиладиган) жойлар Д. қилинади. Д. фармакологик антгельминтиклар ёрдамида (альбендазол, мебендазол, паперазин, фенбендазол ва б.) ҳамда физик (қўйларда ценуроз, одамларда эхинококк пуфакларини хирургик йўл б-н олиб ташлаш), механик (кррамолларда телязияларни кўздан ювиб чиқариш ва б.), биологик (бактериал препаратлар, эмлаш ва ҳ.к.) усуллар орқали амалга оширилади. Ҳар бир ҳайвонга алоҳида ёки бир гуруҳга маълум миқдорда антигельминт препаратлари сув ёки ем б-н аралаштириб берилади. Ҳайвонларда даволаш (йилнинг ҳар қандай даврида гельминтозларнинг бирдан тарқалиши юз берганда), профилактик (режали равишда гельминтозлар клиник кўринишларининг олдини олиш учун йилнинг маълум даврида); диагностик (гельминтозларнинг бор-йўқлигини аниқлаш мақсадларида) Д. ўтказилади. Ҳайвонлар парваришида ишлатиладиган асбоб-анжомлар қайноқ сув, буғ, олов б-н; яйлов ва ўтлоқлар гельминтларнинг биол.сига қараб уларни даврий равишда ўзгартириб туриш йўли б-н Д. қилинади. Гўнг биотермик усулда юқумсизлантирилади. Ўсимлик уруғи узоқ вақтгача юқум манбаи бўлиши мумкин, шу сабабли уларни Д.лашда турли кимёвий воситалар қўлланилади.
Ҳошим Нурмаматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.