Degrezlik
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153-b. — ziyouz.com
Degrezlik DEGREZLIK, çöyangarlik — 1) çöyan eritib, undan turli buyumlar quyiş kasbi. Özbekiston hududida qadimdan çöyandan uruş qurollari, hunarmandlik, q.x. va rözğor buyumlari (mas, qozon) yasalgan. Çöyan buyumlar zaxda zanglab, uzoq turmasligi sababli arxeologik qazilmalar namunalari orasida qadimdan qolgan çöyan buyumlar kam uçraydi. Muzeylarda saqlanayotgan çuyan buyumlar 15-a.dan keyingi davrlarga mansub. Bobur «Boburnoma» asarida çöyan quyiş jarayonini yozib qoldirgan. 16-a. yozma manbalarida «degrez» sözi b-n bir ma'nodagi «çöyangar» sözi ham uçraydi. Örta asr ma'dansozligida mehnat taqsimoti oqibatida çöyan, jez va birinj (bronza) dan qurol, asbob va buyumlar quyiş alohida-alohida tarmoklarga ajralgan. Çöyangarlar qozon, qoraçiroq, çiroq-poya, miltiq nili kabi çöyan buyumlarni, hatto zambarak, töp-şaşvar ham quyganlar. 19-a.dan boşlab uy-rözğor buyumlari (qozon, obdasta va b.) asosan Rossiyadan keltirilişi oqibatida Örta Osiyoda D. kasbi ança sustlaşdi. D. eritiş va quyiş jarayonlariga bölinadi. Degrezlar ğöla çöyan yoki eski çöyan buyumlarni sodda usulda (yondökon va vagrankat) eritib va maxsus qoliplarga quyib, turli buyumlar yasaganlar. Bunda oğir qöl mehnati talab qili-nar edi. 20-a.da oğir sanoatning rivojlanişi tufayli D. kasbi ança barham topdi; 2) joy (mahalla) nomi. Ilgari bir xil kasb b-n şuğullanuvçi kişilar alohida mahalla yoki guruh bölib yaşaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕГРЕЗЛИК, чўянгарлик — 1) чўян эритиб, ундан турли буюмлар қуйиш касби. Ўзбекистон ҳудудида қадимдан чўяндан уруш қуроллари, ҳунармандлик, қ.х. ва рўзғор буюмлари (мас, қозон) ясалган. Чўян буюмлар захда занглаб, узоқ турмаслиги сабабли археологик қазилмалар намуналари орасида қадимдан қолган чўян буюмлар кам учрайди. Музейларда сақланаётган чуян буюмлар 15-а.дан кейинги даврларга мансуб. Бобур «Бобурнома» асарида чўян қуйиш жараёнини ёзиб қолдирган. 16-а. ёзма манбаларида «дегрез» сўзи б-н бир маънодаги «чўянгар» сўзи ҳам учрайди. Ўрта аср маъдансозлигида меҳнат тақсимоти оқибатида чўян, жез ва биринж (бронза) дан қурол, асбоб ва буюмлар қуйиш алоҳида-алоҳида тармокларга ажралган. Чўянгарлар қозон, қорачироқ, чироқ-поя, милтиқ нили каби чўян буюмларни, ҳатто замбарак, тўп-шашвар ҳам қуйганлар. 19-а.дан бошлаб уй-рўзғор буюмлари (қозон, обдаста ва б.) асосан Россиядан келтирилиши оқибатида Ўрта Осиёда Д. касби анча сустлашди. Д. эритиш ва қуйиш жараёнларига бўлинади. Дегрезлар ғўла чўян ёки эски чўян буюмларни содда усулда (ёндўкон ва вагранкат) эритиб ва махсус қолипларга қуйиб, турли буюмлар ясаганлар. Бунда оғир қўл меҳнати талаб қили-нар эди. 20-а.да оғир саноатнинг ривожланиши туфайли Д. касби анча барҳам топди; 2) жой (маҳалла) номи. Илгари бир хил касб б-н шуғулланувчи кишилар алоҳида маҳалла ёки гуруҳ бўлиб яшашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.