Dehqon xöjaligi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 225-b. — ziyouz.com
Dehqon xöjaligi - oilaviy mayda tovar xöjaligi. Özbekistonda umuman D.x.ning şakllari juda köhna tarixga ega bölsada, xöjalik yuritişning bozor iqtisodiyoti şaroitlarida uning hozirgi taşkiliy tuzilmasi 90-y. larning oxirida paydo böldi.
D.x. oilaviy mayda tovar xöjaligi bölib, oila boşliğiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qiliş huquqida berilgan tomorqa yer uçast-kasida oila a'zolarining şaxsiy mehnati asosida q.x. mahsulotlari yetiştiradi va sotadi. D.x. faoliyati tadbirkorlik faoliyati jumlasiga kiradi va xöjalik a'zolarining istagiga köra yuridik şaxs taşkil etgan holda va yuridik şaxs taşkil etmasdan amalga oşirilişi mumkin. D.x. belgilangan tartibda davlat röyxatidan ötgan kundan e'tiboran taşkil etilgan deb hisoblanadi.
Q.x. kooperativlari (şirkat xöjaliklari) a'zolarining, boşqa q.x. va örmon xöjaligi, korxona, muassasa va taşkilotlari xodimlarining oilalariga, şuningdek, qişloq joylarida yaşovçi öqituvçilar, şifokorlar va b. mutaxassislarning oilalariga D.x. yuritiş uçun tomorqa yer uçastkasi, imorat va hovli egallagan maydonni ham qöşganda, suğoriladigan yerlarda 0,35 gektargaça va suğorilmaydigan (lalmikor) yerlarda 0,5 gektargaça, daşt va çöl mintaqasida esa suğorilmaydigan (lalmikor) yerlarda 1 gektargaça ölçamda beriladi.
Özbekistonda D.x. taşkil qiliş, ularning faoliyati va tugatilişining huquqiy asoslari, huquq va majburiyatlari, boşqa yuridik va jismoniy şaxslar b-n böladigan munosabatlari masalalari Özbekistan Respublikasining 1998 y. 30 apr.da qabul qilingan «Dehqon xöjaligi töğrisida» qonuniga muvofiq tartibga solinadi.
Özbekistonda 1,8 mln. D.x. bor (ularning 8,3 mingtasi yuridik şaxs maqomiga ega). Ularga ajratilgan yer maydoni 287,3 ming ga bölib, har bir D.x.ga örtaça 0,16 ga yer maydoni töğri keladi. Respublika q.x. yalpi mahsuloti haj-mining 66% D. x. hissasiga töğri keladi (2001).
Qurbon Çoriyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕҲҚОН ХЎЖАЛИГИ - оилавий майда товар хўжалиги. Ўзбекистонда умуман Д.х.нинг шакллари жуда кўҳна тарихга эга бўлсада, хўжалик юритишнинг бозор иқтисодиёти шароитларида унинг ҳозирги ташкилий тузилмаси 90-й. ларнинг охирида пайдо бўлди.
Д.х. оилавий майда товар хўжалиги бўлиб, оила бошлиғига мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилиш ҳуқуқида берилган томорқа ер участ-касида оила аъзоларининг шахсий меҳнати асосида қ.х. маҳсулотлари етиштиради ва сотади. Д.х. фаолияти тадбиркорлик фаолияти жумласига киради ва хўжалик аъзоларининг истагига кўра юридик шахс ташкил этган ҳолда ва юридик шахс ташкил этмасдан амалга оширилиши мумкин. Д.х. белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтган кундан эътиборан ташкил этилган деб ҳисобланади.
Қ.х. кооперативлари (ширкат хўжаликлари) аъзоларининг, бошқа қ.х. ва ўрмон хўжалиги, корхона, муассаса ва ташкилотлари ходимларининг оилаларига, шунингдек, қишлоқ жойларида яшовчи ўқитувчилар, шифокорлар ва б. мутахассисларнинг оилаларига Д.х. юритиш учун томорқа ер участкаси, иморат ва ҳовли эгаллаган майдонни ҳам қўшганда, суғориладиган ерларда 0,35 гектаргача ва суғорилмайдиган (лалмикор) ерларда 0,5 гектаргача, дашт ва чўл минтақасида эса суғорилмайдиган (лалмикор) ерларда 1 гектаргача ўлчамда берилади.
Ўзбекистонда Д.х. ташкил қилиш, уларнинг фаолияти ва тугатилишининг ҳуқуқий асослари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари, бошқа юридик ва жисмоний шахслар б-н бўладиган муносабатлари масалалари Ўзбекистан Республикасининг 1998 й. 30 апр.да қабул қилинган «Деҳқон хўжалиги тўғрисида» қонунига мувофиқ тартибга солинади.
Ўзбекистонда 1,8 млн. Д.х. бор (уларнинг 8,3 мингтаси юридик шахс мақомига эга). Уларга ажратилган ер майдони 287,3 минг га бўлиб, ҳар бир Д.х.га ўртача 0,16 га ер майдони тўғри келади. Республика қ.х. ялпи маҳсулоти ҳаж-мининг 66% Д. х. ҳиссасига тўғри келади (2001).
Қурбон Чориев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.