Dekan yassitoğligi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 167-b. — ziyouz.com
Dekan yassitoğligi (sanskritça dakşina patxa — janubiy mamlakat) — Hindiston ya. o.ning katta (içki) qismidagi yassitoğlik. Xindiston Respublikasi hududida, Narbada daryosidan jan.da. Mayd. 1 mln. km2. Örtaça balandligi ğarbida 900 m, şarqida 600 m. Relyefi bir oz ör-qirli tekislik. Asosan metamorfik va otqindi jinslar, ohaktoş va qumtoşlardan tarkib topgan. Geologik jihatdan D. ya. Hindiston platformasining bir qismidir. D. ya.ning balandlaşgan çekkalari Ğarbiy Gat va Şarqiy Gat toğlaridan iborat. Ular Arabiston dengizi va Bengaliya qöltiği sohillariga tik yon bağir b-n tuşgan. Foydali qazilmalardan temir rudasi, mis, marganets, volfram, oltin va toşkö-mir bor. D. ya.ning örta kismidan oqadigan daryolarning vodiylari juda keng. Asosiy daryolari: Godavari, Krişna, Kaveri, Narbada. Iqlimi subekvatorial mussonli iqlim, yozi sernam, bahori yoğinsiz. Yillik örtaça yoğin markaziy qismida 500—700 mm, Fapbiy Gat toğlarida 2000—3000 mm. Eng issiq oy — mayning örtaça t-rasi 29— 32°, yanv.niki 21—24°. Köproq savanna ösimliklari ösadi. D. ya.ning 60% maydoni haydaladi, 10—15% hududni örmonlar taşkil qiladi. Bandipur qöriqxonasi, bir neça milliy parklar taşkil etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕКАН ЯССИТОҒЛИГИ (санскритча дакшина патха — жанубий мамлакат) — Ҳиндистон я. о.нинг катта (ички) қисмидаги ясситоғлик. Хиндистон Республикаси ҳудудида, Нарбада дарёсидан жан.да. Майд. 1 млн. км2. Ўртача баландлиги ғарбида 900 м, шарқида 600 м. Рельефи бир оз ўр-қирли текислик. Асосан метаморфик ва отқинди жинслар, оҳактош ва қумтошлардан таркиб топган. Геологик жиҳатдан Д. я. Ҳиндистон платформасининг бир қисмидир. Д. я.нинг баландлашган чеккалари Ғарбий Гат ва Шарқий Гат тоғларидан иборат. Улар Арабистон денгизи ва Бенгалия қўлтиғи соҳилларига тик ён бағир б-н тушган. Фойдали қазилмалардан темир рудаси, мис, марганец, вольфрам, олтин ва тошкў-мир бор. Д. я.нинг ўрта кисмидан оқадиган дарёларнинг водийлари жуда кенг. Асосий дарёлари: Годавари, Кришна, Кавери, Нарбада. Иқлими субэкваториал муссонли иқлим, ёзи сернам, баҳори ёғинсиз. Йиллик ўртача ёғин марказий қисмида 500—700 мм, Fapбий Гат тоғларида 2000—3000 мм. Энг иссиқ ой — майнинг ўртача т-раси 29— 32°, янв.ники 21—24°. Кўпроқ саванна ўсимликлари ўсади. Д. я.нинг 60% майдони ҳайдалади, 10—15% ҳудудни ўрмонлар ташкил қилади. Бандипур қўриқхонаси, бир неча миллий парклар ташкил этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.