Dekarboksillaniş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 167–168-b. — ziyouz.com
Dekarboksillaniş - organik kislotalarning karboksil guruhidan yoki bu kislotalar tuzlarining karboksilat guruhlaridan CO2 ajraliş reaksiyasi. D., odatda, kislotalar yoki işkrrlar iştirokida amalga oşadi. Mas, natriy atsetatni natriy işkrri iştirokida qizdirilsa CO2 ajraladi va metan hosil böladi. Karbonat kislotaga söndirilgan ohak va natriy işqori qöşib qizdirilganda tegişli uglevodorod xreil böladi. Murakkab efirlarning D.i ham asoslar (alkogolyatlar, aminlar va b.) ta'sirida spirtli (suvli) eritmalarda röy beradi. Turli modda almaşiniş jarayonlarida fermentativ D.ning ahamiyati katta. Bakteriya va jonivorlarda aminokislotalarning fermentativ D.i keng tarqalgan. Organizmda D. reaksiyasini maxsus fermentlar — dekarboksilazalar tezlatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕКАРБОКСИЛЛАНИШ - органик кислоталарнинг карбоксил гуруҳидан ёки бу кислоталар тузларининг карбоксилат гуруҳларидан СО2 ажралиш реакцияси. Д., одатда, кислоталар ёки ишкррлар иштирокида амалга ошади. Мас, натрий ацетатни натрий ишкрри иштирокида қиздирилса СО2 ажралади ва метан ҳосил бўлади. Карбонат кислотага сўндирилган оҳак ва натрий ишқори қўшиб қиздирилганда тегишли углеводород хреил бўлади. Мураккаб эфирларнинг Д.и ҳам асослар (алкоголятлар, аминлар ва б.) таъсирида спиртли (сувли) эритмаларда рўй беради. Турли модда алмашиниш жараёнларида ферментатив Д.нинг аҳамияти катта. Бактерия ва жониворларда аминокислоталарнинг ферментатив Д.и кенг тарқалган. Организмда Д. реакциясини махсус ферментлар — декарбоксилазалар тезлатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.