Delfa
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 173–174-b. — ziyouz.com
Delfa — Fokida (Örta Gretsiya) ning jan.garbida, Parnas toği etagida joylaşgan yunon şahri. Mil. av. 7—6-a. larda umumyunon diniy marka-zi bölib, me'moriy yodgorliklar (Apollon ibodatxonasi orakul va b.) saqlangan. Mil. av. 6-a.ning boşlarida D.da 4 yilda 1 marta umumyunon Pifiy öyinlari ötkazilgan. Bu vaqtda muqaddas osoyiştalik, tinçlik hukm surgan. D.da Apollonga atab juda köp nazrniyoz keltirilgan. Bu boyliklar D.ning yuksalişiga sabab bölgan. Mil. av. 1-a.ning 80-y.larida D. frakiyaliklar va b. qabilalar tomonidan talangan. Mil. 1-a. oxirida D.dagi ibodatxona kayta tiklangan. Orakul faoliyati mil. 2-a.da bir munça jonlangan (sönggi bor orakulga 3-a.da murojaat qilinganligi ma'lum); ibodatxona Rim imperatori Feodosiy I tomonidan taxm. 390 y. rasman yopib qöyilgan. Hoz. D. — kiçik aholi punkti. D. yodgorligidan 1892 y.dan boşlab fransuz arxeologlari olib borgan qazişlar natijasida ikki muqaddas maskan (uçastka) — Apollon va Afina maskanlari oçildi: Apollon Pifiy ibodatxonasi (mil. av. 6-a., me'morlar Ksenodor va Agaton tomonidan mil. av. 4-a.da kayta qurilgan) börtma tasvirlar b-n bezatilgan (muzeyda saqlanmoqda). Sifniylar (taxm. mil.av. 525), afinaliklar (mil.av. 5-a. boşlari) xazinalari, us-tunlari (galereya — ustunli peşayvon, mil.av. 475), teatr (mil. av. 2-a.) va b. bor. Afina Pronoya muqaddas ibodatxonasining eski (mil. av. 7-a. oxiri) va yangi (mil. av. 6-a. oxiri) asoslari, aylana tarxli — folos — makbara (mil. av. 4-a. boşlari), stadion (mil. av. 6-a.), gimnasiy (mil. av. 6—5-a.lar) va b. örganilgan. D.da arxeologik muzey taşkil etilgan. D. me'moriy yodgorliklari Jahon merosi röyxatiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕЛЬФА — Фокида (Ўрта Греция) нинг жан.гарбида, Парнас тоғи этагида жойлашган юнон шаҳри. Мил. ав. 7—6-а. ларда умумюнон диний марка-зи бўлиб, меъморий ёдгорликлар (Аполлон ибодатхонаси оракул ва б.) сақланган. Мил. ав. 6-а.нинг бошларида Д.да 4 йилда 1 марта умумюнон Пифий ўйинлари ўтказилган. Бу вақтда муқаддас осойишталик, тинчлик ҳукм сурган. Д.да Аполлонга атаб жуда кўп назрниёз келтирилган. Бу бойликлар Д.нинг юксалишига сабаб бўлган. Мил. ав. 1-а.нинг 80-й.ларида Д. фракияликлар ва б. қабилалар томонидан таланган. Мил. 1-а. охирида Д.даги ибодатхона кайта тикланган. Оракул фаолияти мил. 2-а.да бир мунча жонланган (сўнгги бор оракулга 3-а.да мурожаат қилинганлиги маълум); ибодатхона Рим императори Феодосий I томонидан тахм. 390 й. расман ёпиб қўйилган. Ҳоз. Д. — кичик аҳоли пункти. Д. ёдгорлигидан 1892 й.дан бошлаб француз археологлари олиб борган қазишлар натижасида икки муқаддас маскан (участка) — Аполлон ва Афина масканлари очилди: Аполлон Пифий ибодатхонаси (мил. ав. 6-а., меъморлар Ксенодор ва Агатон томонидан мил. ав. 4-а.да кайта қурилган) бўртма тасвирлар б-н безатилган (музейда сақланмоқда). Сифнийлар (тахм. мил.ав. 525), афиналиклар (мил.ав. 5-а. бошлари) хазиналари, ус-тунлари (галерея — устунли пешайвон, мил.ав. 475), театр (мил. ав. 2-а.) ва б. бор. Афина Проноя муқаддас ибодатхонасининг эски (мил. ав. 7-а. охири) ва янги (мил. ав. 6-а. охири) асослари, айлана тархли — фолос — макбара (мил. ав. 4-а. бошлари), стадион (мил. ав. 6-а.), гимнасий (мил. ав. 6—5-а.лар) ва б. ўрганилган. Д.да археологик музей ташкил этилган. Д. меъморий ёдгорликлари Жаҳон мероси рўйхатига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.