Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Delfinlar

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 174-b. — ziyouz.com

    Delfinlar (Delphininae) — tişli kitlar turkumiga mansub sut emizuvçilar guruhi. Daryo D.i (Platanistidae) va delfinsimonlar (Delphinidae) oilalarini öz içiga oladi. Daryo D.ining uz. 1,5—3 m, kökrak suzgiçlari kalta va keng, tumşugi uzun va ingiçka, tişlari köp (104 dan 242 gaça), közlari ojiz (gang D.da köz gavhari bölmaydi). Asosan Jan. Amerika (laplat D.) va Jan. Osiyo (hind D., Xitoy köl D.) daryolarida tarqalgan. Delfinsimonlarning uz. 1,2—3 m, ayrim turlari (kosatka) 10 m gaça. Köpçiligida orqa suzgiçi böladi, tumşugi çöziq, tişlari 50 tadan köproq, dum suzgiçining keyingi uçi çuqur kesilgan. Boş miyasi şarsimon, yarim şarlari pöstloğida juda köp puştaçalari bor. D.da kitsimonlarga nisbatan exolokatsiya va eşitiş organi yaxşi rivojlangan (bir neça ön Gs dan 150— 196 Gs gaça çastotalik akustik tebranişlarni qabul qiladi). Tovuş signallari orqali özaro aloqa qiladi. Exolokatsiya organi boşining havo töplovçi böşliqlarida joylaşgan. Soatiga 55 km tezlikkaça suza oladi (kosatka). 3—5 yilda baloğatga yetadi. Bolasini 4—6 oy emizadi. Yirik D. 50, maydalari 30 y.gaça yaşaydi. Ovozga taqlid kila oladi, qölga oson örganadi. Okeanariumlarda boqilganida köpayişi ham mumkin. D.ning 50 turi ma'lum. Oq biqin D. va afalina deyarli hamma dengizlarda uçraydi. Krra dengizda faqat oq biqin D., şim. dengizlarda şim. kitsimon D., kosatkalar tarqalgan. Köpçilik turlarini ovlaş man qilingan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ДЕЛЬФИНЛАР (Delphininae) — тишли китлар туркумига мансуб сут эмизувчилар гуруҳи. Дарё Д.и (Platanistidae) ва дельфинсимонлар (Delphinidae) оилаларини ўз ичига олади. Дарё Д.ининг уз. 1,5—3 м, кўкрак сузгичлари калта ва кенг, тумшуги узун ва ингичка, тишлари кўп (104 дан 242 гача), кўзлари ожиз (ганг Д.да кўз гавҳари бўлмайди). Асосан Жан. Америка (лаплат Д.) ва Жан. Осиё (ҳинд Д., Хитой кўл Д.) дарёларида тарқалган. Дельфинсимонларнинг уз. 1,2—3 м, айрим турлари (косатка) 10 м гача. Кўпчилигида орқа сузгичи бўлади, тумшуги чўзиқ, тишлари 50 тадан кўпроқ, дум сузгичининг кейинги учи чуқур кесилган. Бош мияси шарсимон, ярим шарлари пўстлоғида жуда кўп пуштачалари бор. Д.да китсимонларга нисбатан эхолокация ва эшитиш органи яхши ривожланган (бир неча ўн Гц дан 150— 196 Гц гача частоталик акустик тебранишларни қабул қилади). Товуш сигналлари орқали ўзаро алоқа қилади. Эхолокация органи бошининг ҳаво тўпловчи бўшлиқларида жойлашган. Соатига 55 км тезликкача суза олади (косатка). 3—5 йилда балоғатга етади. Боласини 4—6 ой эмизади. Йирик Д. 50, майдалари 30 й.гача яшайди. Овозга тақлид кила олади, қўлга осон ўрганади. Океанариумларда боқилганида кўпайиши ҳам мумкин. Д.нинг 50 тури маълум. Оқ биқин Д. ва афалина деярли ҳамма денгизларда учрайди. Крра денгизда фақат оқ биқин Д., шим. денгизларда шим. китсимон Д., косаткалар тарқалган. Кўпчилик турларини овлаш ман қилинган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.