Demodekozlar

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 179-b. — ziyouz.com

Demodekozlar (Demodicoses) — xayvonlarda uçraydigan invazion kasallik. Kasallikni Demodex avlodiga mansub 0,2—0,3 mm kattalikdagi endoparazit kanalar çaqiradi. Kasallik itlarda, qoramolda, çöçqalarda oğir keçadi. Deyarli barça mamlakatlarda tarqalgan. Kanalar jun ildizlarida, yoğ bezlarida koloniyalar hosil qilib, dermatit, giperkeratoz keltirib çiqaradi, hayvonlar nihoyatda oriqlab ketadi, yoş mollar nobud bölişi ham mumkin. Soğ hayvonlarga kanalar kasallaridan va atrofdagi narsalar orqali yuqadi. Qoramollar 6 oylikdan yuqori yoşda, asosan bahor va yoz oylarida kanalar rivojlanib, terining yuza qatlamiga çiqqan davrida kasallanadi. Bunda terining böyin, kurak, kökrak qafasi va bel qismlarida katta yumaloq şakldagi, diam. 2—10 mm li börtmaçalar hosil böladi. Uning ustki qismidan qonli yiring, börtma-ça bosilganda esa oqiş mumsimon modda çiqadi. Zararlangan joy junlari oldin gajaklanadi, keyin tökiladi. Teri qalinlaşadi, biroq qiçimaydi. Qöylarning asosan boşi va böyin qismlari jarohatlanadi.

Davolaş: teriningjarohatlangan joylari «Dermatozol», «Akrodeks» aerozollari yordamida (har boşga 60— 80 g) 5—7 kun oralatib 3—4 marta dorilanadi; har boş molga ösimlik piretroidlaridan simbuşning0,015— 0,02% suvdagi emulsiyasi (2—4 litrdan), 0,05% emulsiyasi (0,5—1,5 litrdan) sepiladi (har 10—12 kunda, 2—4 marta).

Oldini oliş. D. b-n kasallangan hayvonlarning butun teri qoplami simbuş yoki insektoakaritsid b-n yaxşilab yuviladi. Bino va narsalar preparat b-n dezakarizatsiya qilinadi (kanasizlantiriladi). Hayvonlar saqlanadigan binolarda tozalikka rioya qilinadi, ularni parvariş qiliş, saklaş, oziklantiriş yaxşilanadi.

F. Ibodullayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ДЕМОДЕКОЗЛАР (Demodicoses) — хайвонларда учрайдиган инвазион касаллик. Касалликни Demodex авлодига мансуб 0,2—0,3 мм катталикдаги эндопаразит каналар чақиради. Касаллик итларда, қорамолда, чўчқаларда оғир кечади. Деярли барча мамлакатларда тарқалган. Каналар жун илдизларида, ёғ безларида колониялар ҳосил қилиб, дерматит, гиперкератоз келтириб чиқаради, ҳайвонлар ниҳоятда ориқлаб кетади, ёш моллар нобуд бўлиши ҳам мумкин. Соғ ҳайвонларга каналар касалларидан ва атрофдаги нарсалар орқали юқади. Қорамоллар 6 ойликдан юқори ёшда, асосан баҳор ва ёз ойларида каналар ривожланиб, терининг юза қатламига чиққан даврида касалланади. Бунда терининг бўйин, курак, кўкрак қафаси ва бел қисмларида катта юмалоқ шаклдаги, диам. 2—10 мм ли бўртмачалар ҳосил бўлади. Унинг устки қисмидан қонли йиринг, бўртма-ча босилганда эса оқиш мумсимон модда чиқади. Зарарланган жой жунлари олдин гажакланади, кейин тўкилади. Тери қалинлашади, бироқ қичимайди. Қўйларнинг асосан боши ва бўйин қисмлари жароҳатланади.

Даволаш: теринингжароҳатланган жойлари «Дерматозоль», «Акродекс» аэрозоллари ёрдамида (ҳар бошга 60— 80 г) 5—7 кун оралатиб 3—4 марта дориланади; ҳар бош молга ўсимлик пиретроидларидан цимбушнинг0,015— 0,02% сувдаги эмульсияси (2—4 литрдан), 0,05% эмульсияси (0,5—1,5 литрдан) сепилади (ҳар 10—12 кунда, 2—4 марта).

Олдини олиш. Д. б-н касалланган ҳайвонларнинг бутун тери қоплами цимбуш ёки инсектоакарицид б-н яхшилаб ювилади. Бино ва нарсалар препарат б-н дезакаризация қилинади (канасизлантирилади). Ҳайвонлар сақланадиган биноларда тозаликка риоя қилинади, уларни парвариш қилиш, саклаш, озиклантириш яхшиланади.

Ф. Ибодуллаев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.