Dengiz oqimlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 190-b. — ziyouz.com
Dengiz oqimlari (okean oqimlari) — dengiz va okeanlarda turli kuçlar (suv va havo orasida işqalaniş kuçlari ta'siri, suvda vujudga keladigan bosim gradiyentlari, dengiz su-vining kutarilişida Oy va Quyoşning tortiş kuçlari)ga boğliq ravişda suv massasining harakatlari. D. o. yönalişiga Yerning aylaniş kuçi katta ta'sir körsatadi: oqimlar Şim. yarim şarda öngga, Jan. yarim şarda çapga buriladi. D. o. kelib çiqişiga köra: şamolning dengiz yuzasiga işqalanişi (şamol oqimlari), suv t-rasi va şörligining notekis taqsimlanişi (ziçlik oqimlari), suv sathining qiyalanişi natijasida (özgaruvçan oqimlar) va h.k.; özgaruvçanligiga köra — doimiy, mavsumiy va davriy (dengiz suvining kötarilişi b-n boğliq) D.o.; joylaşişiga qarab — yuza, yuza osti, oraliq, çuqur, dengiz tubi D.o.; tabiiykimyoviy xossalariga köra —iliq, sovuq, çuçuk va şör D. o. böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕНГИЗ ОҚИМЛАРИ (океан оқимлари) — денгиз ва океанларда турли кучлар (сув ва ҳаво орасида ишқаланиш кучлари таъсири, сувда вужудга келадиган босим градиентлари, денгиз су-вининг кутарилишида Ой ва Қуёшнинг тортиш кучлари)га боғлиқ равишда сув массасининг ҳаракатлари. Д. о. йўналишига Ернинг айланиш кучи катта таъсир кўрсатади: оқимлар Шим. ярим шарда ўнгга, Жан. ярим шарда чапга бурилади. Д. о. келиб чиқишига кўра: шамолнинг денгиз юзасига ишқаланиши (шамол оқимлари), сув т-раси ва шўрлигининг нотекис тақсимланиши (зичлик оқимлари), сув сатҳининг қияланиши натижасида (ўзгарувчан оқимлар) ва ҳ.к.; ўзгарувчанлигига кўра — доимий, мавсумий ва даврий (денгиз сувининг кўтарилиши б-н боғлиқ) Д.о.; жойлашишига қараб — юза, юза ости, оралиқ, чуқур, денгиз туби Д.о.; табиийкимёвий хоссаларига кўра —илиқ, совуқ, чучук ва шўр Д. о. бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.