Dengiz tipratikanlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 191-b. — ziyouz.com
Dengiz tipratikanlari (Echinoidea) — ninaterililar sinfi. Tanasi şarsimon, disksimon yoki yuraksimon, sirtdan juda köp nina va peditsellariyalarga ega bölgan sovut b-n qoplangan. Ayrim jinsli, tuxumini suvga taşlaydi. Tuxumdan çiqqan liçinkasi — exinopluteus erkin suzib yuradi. Ayrim turlari tirik tuğadi. Köpçilik töğri D. t. (ogiz teşigi tanasining ostki tomoni örtasida joylaşgan) maxsus çay nov apparati — aristotel fonari tişçalari yordamida toşlarga yopişgan suv ötlarini qirib olib oziklanadi. Notöğri D. t.da (oğiz teşigi tanasining ostki yuzasi oldingi qismida joylaşgan) aristotel fonari bölmaydi, suvdagi detrit b-n oziklanadi. hoz. turlari 800 ga yaqin. Suv tubida örmalab yoki qumga kömilib yaşaydi. Sayoz suvlarda uçraydigan ayrim turlari ikrasi uçun ovlanadi. Tropik dengizlarning sayoz suvlarida uçraydigan Diadema uruği turlari odam uçun xavfli, çunki ularning ninalari sançilganida oğriq paydo böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕНГИЗ ТИПРАТИКАНЛАРИ (Echinoidea) — нинатерилилар синфи. Танаси шарсимон, дисксимон ёки юраксимон, сиртдан жуда кўп нина ва педицелларияларга эга бўлган совут б-н қопланган. Айрим жинсли, тухумини сувга ташлайди. Тухумдан чиққан личинкаси — эхиноплутеус эркин сузиб юради. Айрим турлари тирик туғади. Кўпчилик тўғри Д. т. (огиз тешиги танасининг остки томони ўртасида жойлашган) махсус чай нов аппарати — аристотель фонари тишчалари ёрдамида тошларга ёпишган сув ўтларини қириб олиб озикланади. Нотўғри Д. т.да (оғиз тешиги танасининг остки юзаси олдинги қисмида жойлашган) аристотель фонари бўлмайди, сувдаги детрит б-н озикланади. ҳоз. турлари 800 га яқин. Сув тубида ўрмалаб ёки қумга кўмилиб яшайди. Саёз сувларда учрайдиган айрим турлари икраси учун овланади. Тропик денгизларнинг саёз сувларида учрайдиган Diadema уруғи турлари одам учун хавфли, чунки уларнинг ниналари санчилганида оғриқ пайдо бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.