Denominatsiya

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200-b. — ziyouz.com

Denominatsiya (de va lot. nominatio — nom) — valyutaning barkarorligini oşiriş va hisob-kitobni ixçamlaştiriş maqsadida qoğoz pul nominali (yozib qöyilgan qiymati)ni pasaytiriş; eski pulni kursi (qadri) yuqori qilib belgilangan, nomi özgarmagan yangi pulga ma'lum nisbatda almaştiriş. Mamlakatdagi pul muomalasini tartibga soliş tadbirlaridan biri, pul qadri pasayişini töxtatib qoliş yoki susaytiriş orqali pul tizimini soğlomlaştiriş maqsadida amalga oşiriladi. D. muomalada bölgan pul mablağlari (kupyura, tanga)lar massasini birmunça kamaytiriş imkonini beradi.

D. amalga oşirilganda, odatda, narxlar, tariflar, iş haqi va b. ham şu nisbatda özgartiriladi. Mac, 1960 y.da Fransiyada ötkazilgan D. paytida eski frank yangi frankka 100:1 nisbatda almaştirilgan. Sobiq Ittifoqsa 1947 va 1961 y.lardagi pul islohotlarida eski rubl yangi rublga 10:1 nisbatda almaştirilgan, lekin 1947 yili narxlar pulni almaştiriş nisbatiga muvofiq özgartirilmadi. 1961 y.da esa tovarlar narxi ham D.ga mos ravişda 10 marta kamaytirilgan.

Özbekistonda 1994 y.da söm-kupon 1000:1 nisbatda sömga, Rossiyada 1997 y.da rubl 1000:1 nisbatda D. qilindi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ДЕНОМИНАЦИЯ (де ва лот. nominatio — ном) — валютанинг баркарорлигини ошириш ва ҳисоб-китобни ихчамлаштириш мақсадида қоғоз пул номинали (ёзиб қўйилган қиймати)ни пасайтириш; эски пулни курси (қадри) юқори қилиб белгиланган, номи ўзгармаган янги пулга маълум нисбатда алмаштириш. Мамлакатдаги пул муомаласини тартибга солиш тадбирларидан бири, пул қадри пасайишини тўхтатиб қолиш ёки сусайтириш орқали пул тизимини соғломлаштириш мақсадида амалга оширилади. Д. муомалада бўлган пул маблағлари (купюра, танга)лар массасини бирмунча камайтириш имконини беради.

Д. амалга оширилганда, одатда, нархлар, тарифлар, иш ҳақи ва б. ҳам шу нисбатда ўзгартирилади. Mac, 1960 й.да Францияда ўтказилган Д. пайтида эски франк янги франкка 100:1 нисбатда алмаштирилган. Собиқ Иттифоқца 1947 ва 1961 й.лардаги пул ислоҳотларида эски рубль янги рублга 10:1 нисбатда алмаштирилган, лекин 1947 йили нархлар пулни алмаштириш нисбатига мувофиқ ўзгартирилмади. 1961 й.да эса товарлар нархи ҳам Д.га мос равишда 10 марта камайтирилган.

Ўзбекистонда 1994 й.да сўм-купон 1000:1 нисбатда сўмга, Россияда 1997 й.да рубль 1000:1 нисбатда Д. қилинди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.