Deratizatsiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 204-b. — ziyouz.com
Deratizatsiya (frans. deratisation — kemiruvçilarni qiriş) — yuqumli kasalliklarni tarqatadigan hamda xalq xöjaligiga iqtisodiy zarar kelti-radigan kemiruvçilarni qiriş. Profilaktik va qirib yöqotiş tadbirlarini öz içiga oladi. Profilaktik tadbirlar zararkunanda kemiruvçilarning uya qurişi, ovqatlanişi hamda köpayişiga imkon beradigan şaroitlarni yöqotişga, turar joy, xöjalik binolarini, göşt korxonalari, göşt asraladigan muzxonalar, aralaş yem korxonalari, elevator, tegirmon, omborxonalarni ular kirişidan himoya qilişga qaratilgan böladi. Buning uçun don, un, sabzavot, göşt va b. mahsulotlarni kemiruvçilar tegmaydigan idişlarda saqlaş; uy va hovlilarga, oziq-ovqat, yem-xaşak saqlanadigan binolarga kemiruvçilar kirmasligi uçun ularni doim ozoda tutiş, qolgan ovqatlar solinadigan çelaklar va axlat yaşiklarini öz vaqtida böşatib turiş, teşik-tirqişlarni berkitib taşlaş, havo kiradigan tuynuklarga metall tör tutiş, podval derazalariga oyna soliş va sim tör tutiş kerak.
Kemiruvçilarni qirişni (biologik, mexanik va kimyoviy) profilaktik tadbirlar b-n birga qöşib olib boriş zarur. Biologik usul b-n qirişda muşuk, it, ba'zan tipratikandan foydalaniladi. Yirtqiç quşlar (yapaloqquş, burgut va b.), tulki, sassiqközan, kirpi, muşuk kabi hayvonlar kemiruvçilarni yöqotadigan tabiiy biologik kuşandalardir.
Mexanik vositalarga qopqon, tuzoqlar kiradi. Kemiruvçilarga karşi kuraşişning kimyoviy usulida turli xil zaharli moddalar qöllaniladi. Bunda tarkibida rodensidlar bölgan zaharli xöraklardan foydalaniladi yoki ular kemiruvçilar çikadigan teşikka sepiladi. Zaharli moddalar b-n işlaganda ehtiyot çoralariga qat'iy rioya qiliş kerak. Kemiruvçilar paydo bölganda sanepidstansiyaga xabar qiliş lozim, u butun binoda D. ötkazadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕРАТИЗАЦИЯ (франц. deratisation — кемирувчиларни қириш) — юқумли касалликларни тарқатадиган ҳамда халқ хўжалигига иқтисодий зарар келти-радиган кемирувчиларни қириш. Профилактик ва қириб йўқотиш тадбирларини ўз ичига олади. Профилактик тадбирлар зараркунанда кемирувчиларнинг уя қуриши, овқатланиши ҳамда кўпайишига имкон берадиган шароитларни йўқотишга, турар жой, хўжалик биноларини, гўшт корхоналари, гўшт асраладиган музхоналар, аралаш ем корхоналари, элеватор, тегирмон, омборхоналарни улар киришидан ҳимоя қилишга қаратилган бўлади. Бунинг учун дон, ун, сабзавот, гўшт ва б. маҳсулотларни кемирувчилар тегмайдиган идишларда сақлаш; уй ва ҳовлиларга, озиқ-овқат, ем-хашак сақланадиган биноларга кемирувчилар кирмаслиги учун уларни доим озода тутиш, қолган овқатлар солинадиган челаклар ва ахлат яшикларини ўз вақтида бўшатиб туриш, тешик-тирқишларни беркитиб ташлаш, ҳаво кирадиган туйнукларга металл тўр тутиш, подвал деразаларига ойна солиш ва сим тўр тутиш керак.
Кемирувчиларни қиришни (биологик, механик ва кимёвий) профилактик тадбирлар б-н бирга қўшиб олиб бориш зарур. Биологик усул б-н қиришда мушук, ит, баъзан типратикандан фойдаланилади. Йиртқич қушлар (япалоққуш, бургут ва б.), тулки, сассиқкўзан, кирпи, мушук каби ҳайвонлар кемирувчиларни йўқотадиган табиий биологик кушандалардир.
Механик воситаларга қопқон, тузоқлар киради. Кемирувчиларга карши курашишнинг кимёвий усулида турли хил заҳарли моддалар қўлланилади. Бунда таркибида роденцидлар бўлган заҳарли хўраклардан фойдаланилади ёки улар кемирувчилар чикадиган тешикка сепилади. Заҳарли моддалар б-н ишлаганда эҳтиёт чораларига қатъий риоя қилиш керак. Кемирувчилар пайдо бўлганда санэпидстанцияга хабар қилиш лозим, у бутун бинода Д. ўтказади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.