Dermatitlar

Dermatitlar — terining yalliğlanişi. Taşqi muhit ta'sirotlari: terining işqalanib şilinişi, ezilişi, kuyişi, sovuq urişi, unga nur (rentgen, radioaktiv va quyoş nurlari), turli dorilar (sulfanilamidlar, antibiotiklar) va kimyoviy moddalar ta'sir etişi, bit, burga, kandala, çivin, kana çaqişi, şuningdek, ba'zi ötlar (mas, qiçitqi öt) D.ga sabab böladi. Şartsiz ta'sirotlar (mas, qaynagan suv) tufayli röy bergan D.da yalliğlaniş ta'sirot tekkan joyning özida birdaniga vujudga keladi. Uning bu turi kontakt D. deyiladi. U ham öz navbatida oddiy yoki sun'iy xillarga ajratiladi. Şartli, qitiqlovçi omillar ta'sirida paydo bölgan D. faqat şu omillarga nisbatan, sezuvçanligi yuqori bölgan organizmda kuzatiladi va u allergik D. deb ataladi. Belgilari: teri qizarib, şişadi, qiçişadi, açişadi va qiziydi. Yalliğlangan joyda katta-kiçik pufakçalar közga taşlanadi, ular yorilib, içidan suyuklik çiqadi. Yalliğlaniş köpinça yuza böladi. D.ni qözğatadigan omil uzoq ta'sir etea, terining ostki qavatlari ham yalliğlanib, yara bölişi mumkin. Namlanib turgan joylar asta-sekin quriydi, qoraqötir böladi yoki kulrang tangaçalar b-n qoplanadi, ular ham tezda tuşib, örnida doğ qoladi va keyinçalik yöqolib ketadi. Terining sezuvçanligi ham-mada har xil; bir kişining terisiga heç qanday ta'sir etmagan omil (mas, tuxum, baliq, qazi, qulupnay yeganda) ikkinçi kişida D. paydo kilişi mumkin. D.ningoldi ni oliş uçun uy-joy va korxonalarni ozoda saklaş, şaxsiy gigiyenaga rioya qiliş, korjoma, rezina qölqop kiyiş, yuzga oftobdan saklaydigan surtma yoki krem surtiş kerak. Davo asosan D.ning xiliga va belgilariga qarab tayinlanadi. Hayvonlarda oddiy sögalli, vezikulyoz yoki pufakçali va gangrenali D. uçraydi. Ba'zi ozuqalar (tarkibida solonin köp bölgan kartoşka bardasi, çiqindilari va b.) toşmaga, ekzantemaga sabab böladi. Dorivor moddalarni teriga surtganda, içirilganda ham D. rivojlanişi mumkin. Köpgina D. biologik preparatlar — tuberkulin, mallein, saramas, kuydirgi antigenlari, zamburuğlar (dermatomikozlar), ektoparazitozlar (qötir, mallofagoz, gematopinidoz va b.), endoparazitozlar (gipodermatoz, demodenoz va b.) ta'sirida paydo böladi. Qon zardobi, qiçitqi öt (krapiva) allergik D. keltirib çiqarişi mumkin. Hayvonlar jarohatlanganda kelib çiqadigan D.da jun qatlami qisman yoki töliq tuşib ketadi, teri qizaradi, şişadi, katta-kiçik pufakçalar hosil böladi. Keyinçalik yorilib, suyuklik çiqadi. Yalliğlaniş kuçliroq bölsa, terining ostki qavatlari ham kasallanib, yara bölişi mumkin. Yara yuzasi asta-sekin quriydi, qoraqötir bölib, keyinçalik yöqoladi. Sögalli D. köpinça otlarda uçraydi. Şikastlangan joy qalinlaşadi, ösimta hosil böladi, yoriladi, qölansa hidli suyuklik ajratadi. VezikulyozD. köpinça qoramol va otlarda uçraydi. Qoramollarda D. uzoq vaqt barda b-n boqiş natijasida kelib çiqadi. Gangrenoz D.da teri kizaradi, şişadi, junlari tökiladi, qiçima va pufakçalar paydo böladi, ba'zan teri va teri osti töqimalari yaralanadi.

Davolaş: ötkir D.da kasallik sabablarini aniklab, qotiruvçi preparatlar qöllaniladi. Primoçka yoki brilliant yaşili, malaxit yaşili, metilen köki, pioktaninning spirtdagi eritmasi surtiladi. Vişnevskiy mazi, sintomitsin emulsiyasi va b. b-n himoya boğlami (povyazka) qöyiladi.

Ad: Arifov S, Eşboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.

Saidqosim Arifov, Ahror Rözimurodov.