Dermatologiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 206–207-b. — ziyouz.com
Dermatologiya (dermato... va ...lo-giya) — teri kasalliklari haqidagi fan; klinik tibbiyotning bir sohasi. Terining buzilişi, vazifasi, soğlom teri va kasallik holati, şuningdek, organizmning boşqa kasalliklarida terida böladigan özgarişlarni örganadi. Teri kasalliklarini aniqlaş, davolaş va oldini oliş masalalarini işlab çiqadi. D. umumiy va xususiy qismlarga bölinadi. Umumiy D. soğlom xamda kasal terining anatomiyasi va fiziologiyasini, teri kasalliklarining yuzaga keliş sabablari, davolaş va oldini oliş usullarini, xususiy D. esa teri, soç va tirnokda paydo böladigan ayrim kasallik belgilarini, qözğatuvçilarini, davolaş usullarini örganadi. D. venerologiya, içki kasalliklar, nevropatologiya, endokrinologiya, psixiatriya va b. tibbiyot fanlari b-n çambarças boğlangan.
D. uzoq tarixga ega. Qad. Misrda kiçima, saçratqi, qötir, moxov kabi teri kasalliklarini turli moy dorilar, malhamlar b-n davolaşgan; terini kosmetik usulda parvariş qiliş ham keng rasm bölgan. Yunoniston va Rimda teri va tanosil kasalliklarini davolaş b-n şuğullanganlar. Gippokrat teri kasalliklarini bir tartibga solib qötir, moxov, soç tökilişi, qadoq kabi kasalliklarni örgangan va ularni davolaş haqida ma'lumotlar bergan. Qad. Rim vraçi Selz çipqon, trixofitiya, psoriaz va b. kasalliklar töğrisida batafeil yozib, bu dermatozlarni davolaşda ultrabinafşa nurlar, iliq fizik omillardan foydalanişni tavsiya etgan. Örta osiyolik olim Abu Ali ibn Sino özining «Tib qonunlari» kitobida pörsildoq yara, qiçima, guş (ekzema), zaxm, moxov va b. teri kasalliklarini tasvirlaş b-n birga ularning bir-biridan farkini ham körsatib, davolaş usullarini yozib krldirgan. D. fanining şakllanişi 16-a.ning ikkinçi yarmida fizika, kimyo, biol. fanlarida qilingan kaşfiyotlar b-n uzviy boğliq. 18-a. da teritanosil kasalliklarining etiologiyasi, patogenezi va klinikasini örganiş avj oldi va ingliz, fransuz, nemis, rus D. maktablari paydo böldi. Özbekistonda Örta Osiyo davlat un-ti tibbiyot f-tida teri va tanosil kasalliklari kafedrasi taşkil etilganidan (1920) boşlab D. va venerologiya sohasi rivojtopdi. 1924 y.da Toşkentda teri va tanosil kasalliklari dis-panseri, 1932 y.da Dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot instituti taşkil qilinişi bu fanning rivojlanişiga keng yöl oçib berdi. Sözak, zaxm, terining zamburuğli kasalliklari, vitiligo kabi kasalliklarning tarqalişi, etiologiyasi, patogenezi, diagnostikasi, davosi, oldini oliş masalalari örganildi (A. A. Akovbyan, X. N. Xidirov, I. A. Gelinsevskiy, T. T. Tojiboyev, K. S. Sulaymonov va b.) Teri kasalliklari (zaxm, kal) da içki a'zolarning zararlanişi; kasbga aloqador teri kasalliklari; dermatomikozlar qözğatuvçilarining turini aniqlaş böyiça ilmiy izlanişlar olib borildi (U. K. Beluxa, H. Husanov, R. A. Kapkayev, U. M. Mirahmedov va b.). Özbekistonda hoz. 1- va 2- Toşkent tibbiyot in-ti, Toşkent pediatriya tibbiyot in-ti, Vraçlar malakasini oşiriş in-ti, Buxoro, Samarqand, Andijon tibbiyot in-tlarida dermatologiya va venerologiya kafedralari faoliyat körsatadi.
Olimlardan A. A. Akovbyan, U. M. Mirahmedov, R. A. Kapkayev, M. M. Obidov, A. X. Abdullayev, A. Ş. Vaysov, Ş. A. Hamidov, X. Ş. Şodiyevlarning ijodiy izlanişlari keng tarqalgan teri kasalliklarini keskin kamaytirişga imkon berdi.
Ad. Arifov S, Eşboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕРМАТОЛОГИЯ (дермато... ва ...ло-гия) — тери касалликлари ҳақидаги фан; клиник тиббиётнинг бир соҳаси. Терининг бузилиши, вазифаси, соғлом тери ва касаллик ҳолати, шунингдек, организмнинг бошқа касалликларида терида бўладиган ўзгаришларни ўрганади. Тери касалликларини аниқлаш, даволаш ва олдини олиш масалаларини ишлаб чиқади. Д. умумий ва хусусий қисмларга бўлинади. Умумий Д. соғлом хамда касал терининг анатомияси ва физиологиясини, тери касалликларининг юзага келиш сабаблари, даволаш ва олдини олиш усулларини, хусусий Д. эса тери, соч ва тирнокда пайдо бўладиган айрим касаллик белгиларини, қўзғатувчиларини, даволаш усулларини ўрганади. Д. венерология, ички касалликлар, невропатология, эндокринология, психиатрия ва б. тиббиёт фанлари б-н чамбарчас боғланган.
Д. узоқ тарихга эга. Қад. Мисрда кичима, сачратқи, қўтир, мохов каби тери касалликларини турли мой дорилар, малҳамлар б-н даволашган; терини косметик усулда парвариш қилиш ҳам кенг расм бўлган. Юнонистон ва Римда тери ва таносил касалликларини даволаш б-н шуғулланганлар. Гиппократ тери касалликларини бир тартибга солиб қўтир, мохов, соч тўкилиши, қадоқ каби касалликларни ўрганган ва уларни даволаш ҳақида маълумотлар берган. Қад. Рим врачи Цельз чипқон, трихофития, псориаз ва б. касалликлар тўғрисида батафеил ёзиб, бу дерматозларни даволашда ультрабинафша нурлар, илиқ физик омиллардан фойдаланишни тавсия этган. Ўрта осиёлик олим Абу Али ибн Сино ўзининг «Тиб қонунлари» китобида пўрсилдоқ яра, қичима, гуш (экзема), захм, мохов ва б. тери касалликларини тасвирлаш б-н бирга уларнинг бир-биридан фаркини ҳам кўрсатиб, даволаш усулларини ёзиб крлдирган. Д. фанининг шаклланиши 16-а.нинг иккинчи ярмида физика, кимё, биол. фанларида қилинган кашфиётлар б-н узвий боғлиқ. 18-а. да теританосил касалликларининг этиологияси, патогенези ва клиникасини ўрганиш авж олди ва инглиз, француз, немис, рус Д. мактаблари пайдо бўлди. Ўзбекистонда Ўрта Осиё давлат ун-ти тиббиёт ф-тида тери ва таносил касалликлари кафедраси ташкил этилганидан (1920) бошлаб Д. ва венерология соҳаси ривожтопди. 1924 й.да Тошкентда тери ва таносил касалликлари дис-пансери, 1932 й.да Дерматология ва венерология илмий тадқиқот институти ташкил қилиниши бу фаннинг ривожланишига кенг йўл очиб берди. Сўзак, захм, терининг замбуруғли касалликлари, витилиго каби касалликларнинг тарқалиши, этиологияси, патогенези, диагностикаси, давоси, олдини олиш масалалари ўрганилди (А. А. Аковбян, X. Н. Хидиров, И. А. Гелинцевский, Т. Т. Тожибоев, К. С. Сулаймонов ва б.) Тери касалликлари (захм, кал) да ички аъзоларнинг зарарланиши; касбга алоқадор тери касалликлари; дерматомикозлар қўзғатувчиларининг турини аниқлаш бўйича илмий изланишлар олиб борилди (У. К. Белуха, Ҳ. Ҳусанов, Р. А. Капкаев, У. М. Мираҳмедов ва б.). Ўзбекистонда ҳоз. 1- ва 2- Тошкент тиббиёт ин-ти, Тошкент педиатрия тиббиёт ин-ти, Врачлар малакасини ошириш ин-ти, Бухоро, Самарқанд, Андижон тиббиёт ин-тларида дерматология ва венерология кафедралари фаолият кўрсатади.
Олимлардан А. А. Аковбян, У. М. Мираҳмедов, Р. А. Капкаев, М. М. Обидов, А. X. Абдуллаев, А. Ш. Вайсов, Ш. А. Ҳамидов, X. Ш. Шодиевларнинг ижодий изланишлари кенг тарқалган тери касалликларини кескин камайтиришга имкон берди.
Ад. Арифов С, Эшбоев Э., Тери ва таносил касалликлари, Т., 1997.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.