Destruksiya

Destruksiya (lot. destructio — par-çalaniş) — makromolekulalardagi kimyoviy boglarning uzilişi natijasida ularning polimerlaniş darajasi yoki molekulyar massasining kamayişi b-n keçadigan jarayonlarning umumiy nomi. Kimyoviy boğlarning uziliş joyiga karab D. asosiy va yon zan-jirlar D.siga bölinadi. D.ga taşqi ta'sirlar (issiklik, ionlaştiruvçi radiatsiya, mexanik kuçlaniş, yoruğlik, oksidlovçi muhit, namlik va b.) sabab böladi. Köp hollarda D. bir vaqtda bir neçta taşqi ta'sir (mas, issiklik va kislorodli muxit — termooksidlovçi D.) natijasida röy beradi. D. jarayonida polimerlarning xossalari özgaradi, ular asosida tayyorlangan maqsulotlar buziladi. Şu sababli polimerlarni stabillaştirişning turli usullari işlab çiqilgan. Ba'zi hollarda D. jarayoni foydali hisoblanadi. Mac, polivinilatsetatni işqoriy gidrolizga uçratib polivinil spirt, sellyuloza va kraxmalni gidrolitik D.dan foydalanib turli qandlar olinadi. D. polimerlarning kimyoviy tuzilişini aniklaşda ham qöllaniladi.