Desyatina
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211-b. — ziyouz.com
Desyatina (lot. decime) — 1) örta asrlarda Yevropada daromadning çerkovga tölanadigan öndan bir qismi. Fransiyada Buyuk Karl davridan (779) boşlab D. tölaş majburiy bölgan. Aholining yuqori tabaqasi D.dan ozod edi. Bu asosan dehqonlar uçun jabr bölib, ular mahsulotning deyarli hamma turlaridan natura şaklida D. tölagan. D. Fransiyada 1789—90 y.larda, Ğarbiy Yevropaning boşqa davlatlarida 19-a.da bekor qilindi. Rossiyada D. knyaz Vladimir Svyatoslavoviç (taxm. 978—1015) tomonidan joriy etilgan bölib, dastlab çerkov uçun tölangan, keyinroq umumiy soliqqa aylanib ketgan; 2) 18-a. boşlarigaça Rossiyada yeparxiyaning bir qismi, çerkov okrugi. D.ga desyatilnik (önboşi) boşçilik qilgan; 3) metrik ölçov tizimi qabul qilingunga qadar Rossiyada qöllanilgan asosiy yuza ölçovi. 2400 kv. sarjin (1,09 ga) ga teng. 18-a. oxiri — 19-a. boşida xöjalik D.si qöllanilib, u 3200 kv. sarjin (1,45 ga) ga teng bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕСЯТИНА (лот. decime) — 1) ўрта асрларда Европада даромаднинг черковга тўланадиган ўндан бир қисми. Францияда Буюк Карл давридан (779) бошлаб Д. тўлаш мажбурий бўлган. Аҳолининг юқори табақаси Д.дан озод эди. Бу асосан деҳқонлар учун жабр бўлиб, улар маҳсулотнинг деярли ҳамма турларидан натура шаклида Д. тўлаган. Д. Францияда 1789—90 й.ларда, Ғарбий Европанинг бошқа давлатларида 19-а.да бекор қилинди. Россияда Д. князь Владимир Святославович (тахм. 978—1015) томонидан жорий этилган бўлиб, дастлаб черков учун тўланган, кейинроқ умумий солиққа айланиб кетган; 2) 18-а. бошларигача Россияда епархиянинг бир қисми, черков округи. Д.га десятильник (ўнбоши) бошчилик қилган; 3) метрик ўлчов тизими қабул қилингунга қадар Россияда қўлланилган асосий юза ўлчови. 2400 кв. саржин (1,09 га) га тенг. 18-а. охири — 19-а. бошида хўжалик Д.си қўлланилиб, у 3200 кв. саржин (1,45 га) га тенг бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.