Detander
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211–212-b. — ziyouz.com
Detander (frans. detendre — kuçeizlantiriş) — gazni sovitiş uçun möljallangan maşina. D.da gazni sovitiş jarayoni uni kengaytiriş hisobiga amalga oşadi. D.ning har xil turlari bor. Ularning içida porşenli D. va turbodetander keng tarqalgan. Porşenli D.da qisilgan gazning potensial energiyasi porşenni silindr içida harakatlantiradigan işga ayla-nadi, gaz kengayib soviydi. Bunday D. asosan yuqori va örtaça bosimli sovitiş qurilmalarida işlatiladi. Turbodetander uzluksiz işlaydigan kurakli maşina. Unda gaz oqimi soplo (qözğalmas yönaltiruvçi kanal)lar va rotorning aylanib turuvçi kurakli kanallar tizimi orqali ötadi. Şunda gazning potensial energiyasi kinetik energiyaga hamda mexanik işga aylanadi, natijada gaz soviydi. Bunday D.lar gaz oqimining yönalişi böyiça markazga intiluvçi, markazdan krçuvçi va öq böylab yönaluvçi xillarga bölinadi. Soplolarda gazning kengayiş darajasiga karab, faol (aktiv) va suyet (passiv), gazning kengayiş poğonalari soniga köra bir va ikki poğonali D.ga bölinadi. Bir poğo-nali, markazga intiluvçi reaktiv D. köproq qöllaniladi. Turbodetanderlar past, örta va yuqori bosimli sovitiş qurilmalarida işlatiladi. D.lar gazlarni suyultiriş qurilmalari, refrijeratorlar, havoni konditsirlaş (meyorlaş) qurilmalari va b.da qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕТАНДЕР (франц. detendre — кучеизлантириш) — газни совитиш учун мўлжалланган машина. Д.да газни совитиш жараёни уни кенгайтириш ҳисобига амалга ошади. Д.нинг ҳар хил турлари бор. Уларнинг ичида поршенли Д. ва турбодетандер кенг тарқалган. Поршенли Д.да қисилган газнинг потенциал энергияси поршенни цилиндр ичида ҳаракатлантирадиган ишга айла-нади, газ кенгайиб совийди. Бундай Д. асосан юқори ва ўртача босимли совитиш қурилмаларида ишлатилади. Турбодетандер узлуксиз ишлайдиган куракли машина. Унда газ оқими сопло (қўзғалмас йўналтирувчи канал)лар ва роторнинг айланиб турувчи куракли каналлар тизими орқали ўтади. Шунда газнинг потенциал энергияси кинетик энергияга ҳамда механик ишга айланади, натижада газ совийди. Бундай Д.лар газ оқимининг йўналиши бўйича марказга интилувчи, марказдан крчувчи ва ўқ бўйлаб йўналувчи хилларга бўлинади. Соплоларда газнинг кенгайиш даражасига караб, фаол (актив) ва сует (пассив), газнинг кенгайиш поғоналари сонига кўра бир ва икки поғонали Д.га бўлинади. Бир поғо-нали, марказга интилувчи реактив Д. кўпроқ қўлланилади. Турбодетандерлар паст, ўрта ва юқори босимли совитиш қурилмаларида ишлатилади. Д.лар газларни суюлтириш қурилмалари, рефрижераторлар, ҳавони кондицирлаш (меъёрлаш) қурилмалари ва б.да қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.