Devori qiyomat
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148-b. — ziyouz.com
Devori qiyomat DEVORI QIYOMAT, Devori köndalang — arxeologik yodgorlik, qad. Samarqand va uning atrofidagi qişloqlarni uragan mudofaa devori xarobasi (mil. av. 4—2-a.lar — mil. 8-a.). Samarqandning jan.da Darğom kanalining öng qirğoği böylab kötarma (bal. 4 m gaça, kengligi 12 m, uz. 50 m) şaklida saqlanib qolgan. D.q. xarobasini V.L. Vyatkin tekşirgan (1903). 1936 y.da M. Ye. Masson Şarq geograflari ma'lumotlari b-n arxeologik qaziş-malar natijalarini qiyoslagan. 1969 y.da Yu. F. Buryakov, M. M. Toşev arxeologik qazişmalar olib borgan. Örta asr Şarq manbalarida yozilişiça, D.q.ning uz. 12 farsax (72 km), bal. 14 gaz (taxm. 10 m) bölib, tepasi kungurador burjlar b-n mustahkamlangan 12 darvozasi bölgan. Devorning eng çet nuqtalari şarqda Çöponota tepaligining yon bağirlari, jan.da Darğom kanaliga yaqin joy, ğarbda Xeşrav qişloği va şim.da Qunduz Söfi qişloği bölgan.
Arxeologik tadqiqotlar natijasida D.q.ning ayrim qismlari turli davrlarda qurilganligi aniqlandi. Dastlab (mil.av.4-a.) D.q.ning şim. qismi paxsadan 2 qator qilib, örtasi yölaksimon xonalar şaklida qurilgan. Keyinçalik bu xonalarga murdalar kömilgan. Abu Muslim buyruği b-n D.q. 752—753 y.larda jan.ga 7,5 farsax (45 km) davom ettirilib, yangi aholi ziç yaşaydigan hudud örab olingan. U paxsa va xom ğiştdan qurilgan. D.q.ning jan. qismi 1466 y.dan boşlab Devori köndalang deb atalgan. 19-a.da esa Iskandar devori degan nom b-n ham yuritilgan. Bu devor D.q. deb 18-a.dan söng atala boşlagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕВОРИ ҚИЁМАТ, Девори кўндаланг — археологик ёдгорлик, қад. Самарқанд ва унинг атрофидаги қишлоқларни ураган мудофаа девори харобаси (мил. ав. 4—2-а.лар — мил. 8-а.). Самарқанднинг жан.да Дарғом каналининг ўнг қирғоғи бўйлаб кўтарма (бал. 4 м гача, кенглиги 12 м, уз. 50 м) шаклида сақланиб қолган. Д.қ. харобасини В.Л. Вяткин текширган (1903). 1936 й.да М. Е. Массон Шарқ географлари маълумотлари б-н археологик қазиш-малар натижаларини қиёслаган. 1969 й.да Ю. Ф. Буряков, М. М. Тошев археологик қазишмалар олиб борган. Ўрта аср Шарқ манбаларида ёзилишича, Д.қ.нинг уз. 12 фарсах (72 км), бал. 14 газ (тахм. 10 м) бўлиб, тепаси кунгурадор буржлар б-н мустаҳкамланган 12 дарвозаси бўлган. Деворнинг энг чет нуқталари шарқда Чўпонота тепалигининг ён бағирлари, жан.да Дарғом каналига яқин жой, ғарбда Хешрав қишлоғи ва шим.да Қундуз Сўфи қишлоғи бўлган.
Археологик тадқиқотлар натижасида Д.қ.нинг айрим қисмлари турли даврларда қурилганлиги аниқланди. Дастлаб (мил.ав.4-а.) Д.қ.нинг шим. қисми пахсадан 2 қатор қилиб, ўртаси йўлаксимон хоналар шаклида қурилган. Кейинчалик бу хоналарга мурдалар кўмилган. Абу Муслим буйруғи б-н Д.қ. 752—753 й.ларда жан.га 7,5 фарсах (45 км) давом эттирилиб, янги аҳоли зич яшайдиган ҳудуд ўраб олинган. У пахса ва хом ғиштдан қурилган. Д.қ.нинг жан. қисми 1466 й.дан бошлаб Девори кўндаланг деб аталган. 19-а.да эса Искандар девори деган ном б-н ҳам юритилган. Бу девор Д.қ. деб 18-а.дан сўнг атала бошлаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.