Deyteriy
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Deyteriy (Deuterium, yun. deuteros — ikkinçi), D yoki ba'zan H2— vodorodning oğir izotopi. D. tabiiy vodorod tarkibida oz mikdorda (0,015%) aralaşma holida uçraydi. 1932 y.da amerikalik olim G. Yuri topgan. D. atomi yadrosi (deytron) tarkibida 1 ta proton va 1 ta neytron bölib, at. m. odatdagi vodorodnikiga qaraganda 2 baravar ortiq (2,01474). D.ning fizik xossalari oddiy vodorod xossalaridan farq qiladi. Kislorodli birikmasi D2O oğir su v deb ataladi. D. vodorod bombasida termoyadro yonilğisi sifatida, fan va texnikada «nişonli atom» sifatida, atom reaktorlarida neytron zarralarining tezligini susaytiruvçi modda sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕЙТЕРИЙ (Deuterium, юн. deuteros — иккинчи), D ёки баъзан Н2— водороднинг оғир изотопи. Д. табиий водород таркибида оз микдорда (0,015%) аралашма ҳолида учрайди. 1932 й.да америкалик олим Г. Юри топган. Д. атоми ядроси (дейтрон) таркибида 1 та протон ва 1 та нейтрон бўлиб, ат. м. одатдаги водородникига қараганда 2 баравар ортиқ (2,01474). Д.нинг физик хоссалари оддий водород хоссаларидан фарқ қилади. Кислородли бирикмаси D2O оғир су в деб аталади. Д. водород бомбасида термоядро ёнилғиси сифатида, фан ва техникада «нишонли атом» сифатида, атом реакторларида нейтрон зарраларининг тезлигини сусайтирувчи модда сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.