Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Dialektizmlar

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 242-b. — ziyouz.com

    Dialektizmlar (dialekt) - adabiy tildati dialektlarning öziga xos hududiy unsurlari. D.lar tilşunoslikning barça sohalari (fonetika, leksika, morfologiya, sintaksis va b.)ga taallukli. Badiiy ijodda D.lar narsa, voqea va hodisaga mahalliy tuye beriş maqsadida qöllanadi, bundan taşqari personaj nutqini individuallaştiriş uçun foydalaniladi. Biroq, bunday qöllaş tufayli D.lar adabiy tilga oid bölib qolmaydi. D.larni qöllaş uslublararo ham çeklangan. Badiiy uslubda ança keng, publitsis-tik uslubda qisman qullangani holda ilmiy, rasmiy uslublarda deyarli uç-ramaydi. Ba'zi sözlar adabiy til va dialektda qullangani holda boşqa dialektda boşqa ma'noni ifodalaydi. Mas, «şoti», «tovoq» Farğona til şevalarida «narvon», «lagan»ni bildirsa, adabiy tilda «arava şotisi» «kosaga uxşaş idiş»ni anglatadi. Xorazm şevasiga xos «ğöç» sözi — «mard», «botir», «nişatamiz» — «nima qilamiz» degan ma'noni bildiradi. D.lardan örinli foydalaniş badiiy ijodning, umuman nutqning badiiyligini, uslubning fazilati, ta'sir-çanligini oşiradi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ДИАЛЕКТИЗМЛАР (диалект) - адабий тилдати диалектларнинг ўзига хос ҳудудий унсурлари. Д.лар тилшуносликнинг барча соҳалари (фонетика, лексика, морфология, синтаксис ва б.)га тааллукли. Бадиий ижодда Д.лар нарса, воқеа ва ҳодисага маҳаллий туе бериш мақсадида қўлланади, бундан ташқари персонаж нутқини индивидуаллаштириш учун фойдаланилади. Бироқ, бундай қўллаш туфайли Д.лар адабий тилга оид бўлиб қолмайди. Д.ларни қўллаш услублараро ҳам чекланган. Бадиий услубда анча кенг, публицис-тик услубда қисман қуллангани ҳолда илмий, расмий услубларда деярли уч-рамайди. Баъзи сўзлар адабий тил ва диалектда қуллангани ҳолда бошқа диалектда бошқа маънони ифодалайди. Мас, «шоти», «товоқ» Фарғона тил шеваларида «нарвон», «лаган»ни билдирса, адабий тилда «арава шотиси» «косага ухшаш идиш»ни англатади. Хоразм шевасига хос «ғўч» сўзи — «мард», «ботир», «нишатамиз» — «нима қиламиз» деган маънони билдиради. Д.лардан ўринли фойдаланиш бадиий ижоднинг, умуман нутқнинг бадиийлигини, услубнинг фазилати, таъсир-чанлигини оширади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.