Dialektologiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244-b. — ziyouz.com
Dialektologiya (dialekt va ... logiya) — tilşunoslik sohasi. Tilning mavjud lahjalari, şevalarini örganadi. Unda lahja va şevalarning fonetik, morfologik, sintaktik va leksik xususiyatlari tavsif qilinadi. Milliy tilning paydo bölişi va rivojida şevalarning tutgan örni, milliy tilga asos bölgan şevalar aniqlanadi. Şevalararo, şuningdek, adabiy til va qardoş tillar b-n ularning munosabatlari belgilanadi. Şevalarning tarqaliş çegaralari — lingvistik geografiya tomonidan örganiladi. Bu jihatdan D. ikkiga: 1) tasviriy (yoki dialektografiya); 2) tarixiyga ajraladi. Birinçisida mahalliy lahja va şevalarning fonetik tuzilişi, grammatik qurilişi, leksik tarkibi haqida mufassal ma'lu-mot beriladi. Ikkinçisida tilning dialektal xususiyatlarini qayd etiş b-n birga, ularning kelib çiqişi, rivojlanişi va şakllaniş tarixi örganiladi. D. tadqiqotlari tilning grammatik, leksik, orfografik va orfoetik meyorlarini belgilaşda mu-him ahamiyatga ega. D. tilşunoslik, etnogrofiya, folklor va b. b-n jips aloqada rivojlanadi. F. Abdullayev, Ğozi Olim Yunusov, A. K.. Borovkov, Ş. Şoabdurahmonov va b. özbek D.si rivojiga sezilarli hissa qöşgan.
Ad.: Reşetov V. V., Şoabdurax-monov Ş., Özbek dialektologiyasi, T., 1962.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАЛЕКТОЛОГИЯ (диалект ва ... логия) — тилшунослик соҳаси. Тилнинг мавжуд лаҳжалари, шеваларини ўрганади. Унда лаҳжа ва шеваларнинг фонетик, морфологик, синтактик ва лексик хусусиятлари тавсиф қилинади. Миллий тилнинг пайдо бўлиши ва ривожида шеваларнинг тутган ўрни, миллий тилга асос бўлган шевалар аниқланади. Шевалараро, шунингдек, адабий тил ва қардош тиллар б-н уларнинг муносабатлари белгиланади. Шеваларнинг тарқалиш чегаралари — лингвистик география томонидан ўрганилади. Бу жиҳатдан Д. иккига: 1) тасвирий (ёки диалектография); 2) тарихийга ажралади. Биринчисида маҳаллий лаҳжа ва шеваларнинг фонетик тузилиши, грамматик қурилиши, лексик таркиби ҳақида муфассал маълу-мот берилади. Иккинчисида тилнинг диалектал хусусиятларини қайд этиш б-н бирга, уларнинг келиб чиқиши, ривожланиши ва шаклланиш тарихи ўрганилади. Д. тадқиқотлари тилнинг грамматик, лексик, орфографик ва орфоэтик меъёрларини белгилашда му-ҳим аҳамиятга эга. Д. тилшунослик, этногрофия, фольклор ва б. б-н жипс алоқада ривожланади. Ф. Абдуллаев, Ғози Олим Юнусов, А. К.. Боровков, Ш. Шоабдураҳмонов ва б. ўзбек Д.си ривожига сезиларли ҳисса қўшган.
Ад.: Решетов В. В., Шоабдурах-монов Ш., Ўзбек диалектологияси, Т., 1962.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.