Diapauza

Diapauza (yun. diapausis — töxtaş, dam oliş) — hayvonlar hayot faoliyatining tinim davri; bunda umumiy modda almaşinuvi pasayadi. D.ning vujudga kelişiga taşki muhim şaroitlari: ozuqa sifati, namlik, harorat, kun uzunligining mavsumiy özgarişlari sabab böladi. Bu şaroitlar ta'sirida, mas, haşarotlar organizmida anatomik-gistologik, fiziologik va biokimyoviy özgarişlar yuz beradi, ya'ni rivojlaniş vaqtinça töxtaydi, kislorodni özlaştiriş kamayadi, erkin suv kolloid holatga ötadi, yoğ ta-naçalari hujayralarida eng köp miqdorda zaxira qatlamlar (ba'zi turlarda yoğlar, boşqalarida esa yoğ-oqsil donalari) töplanadi. Bu belgilari b-n D. karaxtlik (uyqu)dan farq qiladi. D. organizmning sovuqqa çidamli bölib, qişlab çiqişini ta'minlaydi. Quruq subtropik va tropik iqlimda yozgi D., ya'ni estivatsiya kuzatiladi. Har bir biologik turda D. organizmi hayot siklining ma'lum fazalarida sodir böladi, haşarotlarda tuxum, qurt (liçinka), ğumbak yoki imago (voyaga yetgan) rivojlaniş davrlariga töğri keladi.

Ösimliklarni himoya qilişda D. töğrisidagi ma'lumotlar ekinlar zararkunandalarining paydo böliş va rivojlaniş davrini prognozlaş (qisqa va uzok, muddatli)da hisobga olinadi.

Sulton Alimuhamedov.