Diaspor
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246-b. — ziyouz.com
Diaspor (yun. diaspora — tarqoq) — gidroksidlar kiçik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi — A1OOH. Birinçi marta Ural toğlarida topilgan. Kimyoviy tarkibi 85% A12O3 va 15% H2O dan iborat. Goho tarkibida temir, marganets, xrom, galliy oksidlari ham böladi. Rombik singoniyali. Qattiqligi 6,8—7,3, juda mört. Ziçligi 3400 kg/m3. Yupqa plastinkasimon, goho qisqa törtburçak, ustunsimon kristallar holida uçraydi. Rangi sarğişqönğir, oq, kökimtir, şişadek yaltiroq; qizdirilganda korundga aylanadi. D. boksitning asosiy minerallaridan biri. Gipergen va gipogen şaroitlarda hosil böladi. D. granitli pegmatitlarda korund b-n birga, muskovitli va topazli gidrotermal yertomirlarda flyuorit, pirit b-n, ikkilamçi kvarsitlarda korund, kaolinit, alunit, rutil, gematit va b. b-n birga uçraydi. Örta dengiz boksitli provinsiyasida ma'lum. Özbekistonda Markaziy Qizilqum, Hisor, Nu-rota, Zarafşon va Turkiston tizmalaridagi boksit konlarida byomit, gidrargillit, kaolin, Çatqol, Qorjontov va Qurama tizmalaridagi alunit konlaridagi ikkilamçi kvarsitlarda seritsit, pirofillit va kvars b-n, Markaziy Qizilqumdagi najdaklarda korund, Margarit va xloritoid b-n birga uçraydi. D.dan alyuminiy olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАСПОР (юн. diaspora — тарқоқ) — гидроксидлар кичик синфига мансуб минерал. Кимёвий формуласи — А1ООН. Биринчи марта Урал тоғларида топилган. Кимёвий таркиби 85% А12О3 ва 15% Н2О дан иборат. Гоҳо таркибида темир, марганец, хром, галлий оксидлари ҳам бўлади. Ромбик сингонияли. Қаттиқлиги 6,8—7,3, жуда мўрт. Зичлиги 3400 кг/м3. Юпқа пластинкасимон, гоҳо қисқа тўртбурчак, устунсимон кристаллар ҳолида учрайди. Ранги сарғишқўнғир, оқ, кўкимтир, шишадек ялтироқ; қиздирилганда корундга айланади. Д. бокситнинг асосий минералларидан бири. Гиперген ва гипоген шароитларда ҳосил бўлади. Д. гранитли пегматитларда корунд б-н бирга, мусковитли ва топазли гидротермал ертомирларда флюорит, пирит б-н, иккиламчи кварцитларда корунд, каолинит, алунит, рутил, гематит ва б. б-н бирга учрайди. Ўрта денгиз бокситли провинциясида маълум. Ўзбекистонда Марказий Қизилқум, Ҳисор, Ну-рота, Зарафшон ва Туркистон тизмаларидаги боксит конларида бёмит, гидраргиллит, каолин, Чатқол, Қоржонтов ва Қурама тизмаларидаги алунит конларидаги иккиламчи кварцитларда серицит, пирофиллит ва кварц б-н, Марказий Қизилқумдаги наждакларда корунд, Маргарит ва хлоритоид б-н бирга учрайди. Д.дан алюминий олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.