Diatez
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247-b. — ziyouz.com
Diatez (yun. diathesis — moyillik) — organizmda moddalar almaşinuvi jarayonining tuğma nuqsoni, unda organizm funksiyalari va moddalar almaşinuvi surunkali beqaror holatga keladi, bu esa öziga xos patologik reaksiyalar va kasalliklarda namoyon böladi. D.ning kelib çiqişi vegetativ nerv sistemasi, içki sekretsiya bezlari va odam konstitutsiyasi b-n boğliq. Taşqi muhit şaroiti yomonlaşganda (ovqatlaniş rejimi buzilganda, organizm kasallanganda), markaziy yoki vegetativ nerv sistemasining funksiyasi buzilganda a'zolar töğri işlay olmaydi, moddalar almaşinuvi özgaradi, nati-jada organizmning taşki muhitga moslaniş xossasi susayadi, reaktivligi özgarib, muayyan kasalliklarga moyil bölib qoladi. D.da hatto odatdagi turmuş şaroiti ham patologik reaksiyalarga, kasallikka sabab böladi.
D. köpinça bolalarda kuzatiladi. D.ning har xil şakllari bor. Ekssudativ-kataral diatez, limfatik-gipoplastik va nerv-artrik D. köp uçraydi. Nervartrik D. belgilari yoşga qarab özgaradi: gödaklik davrida hazm a'zolari faoliyati buzilib, bola ozişga moyil böladi, asabiylaşadi, keyinroq borib, u ozib yoki semirib ketadi, ruhan qözğaluvçan böladi va h.k. Gemorragik diatez D.ning alohida bir turi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАТЕЗ (юн. diathesis — мойиллик) — организмда моддалар алмашинуви жараёнининг туғма нуқсони, унда организм функциялари ва моддалар алмашинуви сурункали беқарор ҳолатга келади, бу эса ўзига хос патологик реакциялар ва касалликларда намоён бўлади. Д.нинг келиб чиқиши вегетатив нерв системаси, ички секреция безлари ва одам конституцияси б-н боғлиқ. Ташқи муҳит шароити ёмонлашганда (овқатланиш режими бузилганда, организм касалланганда), марказий ёки вегетатив нерв системасининг функцияси бузилганда аъзолар тўғри ишлай олмайди, моддалар алмашинуви ўзгаради, нати-жада организмнинг ташки муҳитга мосланиш хоссаси сусаяди, реактивлиги ўзгариб, муайян касалликларга мойил бўлиб қолади. Д.да ҳатто одатдаги турмуш шароити ҳам патологик реакцияларга, касалликка сабаб бўлади.
Д. кўпинча болаларда кузатилади. Д.нинг ҳар хил шакллари бор. Экссудатив-катарал диатез, лимфатик-гипопластик ва нерв-артрик Д. кўп учрайди. Нервартрик Д. белгилари ёшга қараб ўзгаради: гўдаклик даврида ҳазм аъзолари фаолияти бузилиб, бола озишга мойил бўлади, асабийлашади, кейинроқ бориб, у озиб ёки семириб кетади, руҳан қўзғалувчан бўлади ва ҳ.к. Геморрагик диатез Д.нинг алоҳида бир тури ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.