Diatom suvötlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
Diatom suvötlar (yun. diatomos -teng ikkiga bölingan) — kremniyli suvötlar (Bacillariophyta); suv-ötlar bölimiga mansub. 20 mingga yaqin turi bor. D. s.ning mikroskopik (0,75— 1500 mkm), bir hujayrali, yakka yoki kolonial formalari mavjud. D. s. hujayralari kremniyli ikki pallali qattiq qobiq b-n öralgan. Qobiq devorida taşqi muhit b-n moddalar almaşinuvi sodir böladigan tirqişlar bor. D. s.ning hujayralarida bir yoki bir neçta yadroçali yadro ustida va bir yoki bir neçta sariq-qönğir xromatoforalar va b. qismlar böladi. D. s. bölinib köpayadi: har bir qiz hujayra ona qobiğining bir pallasini oladi, boşqasi esa qaytadan ösadi, bunda eski yarim palla öz çekkasi b-n yangi yarim pallani tutib turadi. D. s köpayiş meyoriga qarab sekin-asta maydalaşadi. Maydalaşgan hujayralardan ikkitasi bir-biriga yaqinlaşib, pallalari oçiladi va ular örtasida konyugatsiyaga öxşaş jarayon sodir böladi yoki anizogamiya (ba'zan ooga-miya) orqali jinsiy köpayiş sodir böladi. Zigotasi autosporaga aylanib ösadi. Bunday zigota ösib, dastlabki hujayralarga nisbatan bir neça marta yirik hujayrani hosil qiladi. Ba'zi turlari tinim davrida spora hosil qiladi. D. s. diploidli, ularning gametalari esa gaploidli. D. s. suv-ötlarning tabiatda keng tarqalgan guruhi bölib, çuçuk suv va dengizlarda, ayniqsa dengiz tubidagi loyqada, suv ösimliklari va toşlar, nam va b. joylarda ösadi. Hayvonlarga oziq böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАТОМ СУВЎТЛАР (юн. diatomos -тенг иккига бўлинган) — кремнийли сувўтлар (Bacillariophyta); сув-ўтлар бўлимига мансуб. 20 мингга яқин тури бор. Д. с.нинг микроскопик (0,75— 1500 мкм), бир ҳужайрали, якка ёки колониал формалари мавжуд. Д. с. ҳужайралари кремнийли икки паллали қаттиқ қобиқ б-н ўралган. Қобиқ деворида ташқи муҳит б-н моддалар алмашинуви содир бўладиган тирқишлар бор. Д. с.нинг ҳужайраларида бир ёки бир нечта ядрочали ядро устида ва бир ёки бир нечта сариқ-қўнғир хроматофоралар ва б. қисмлар бўлади. Д. с. бўлиниб кўпаяди: ҳар бир қиз ҳужайра она қобиғининг бир палласини олади, бошқаси эса қайтадан ўсади, бунда эски ярим палла ўз чеккаси б-н янги ярим паллани тутиб туради. Д. с кўпайиш меъёрига қараб секин-аста майдалашади. Майдалашган ҳужайралардан иккитаси бир-бирига яқинлашиб, паллалари очилади ва улар ўртасида конъюгацияга ўхшаш жараён содир бўлади ёки анизогамия (баъзан оога-мия) орқали жинсий кўпайиш содир бўлади. Зиготаси аутоспорага айланиб ўсади. Бундай зигота ўсиб, дастлабки ҳужайраларга нисбатан бир неча марта йирик ҳужайрани ҳосил қилади. Баъзи турлари тиним даврида спора ҳосил қилади. Д. с. диплоидли, уларнинг гаметалари эса гаплоидли. Д. с. сув-ўтларнинг табиатда кенг тарқалган гуруҳи бўлиб, чучук сув ва денгизларда, айниқса денгиз тубидаги лойқада, сув ўсимликлари ва тошлар, нам ва б. жойларда ўсади. Ҳайвонларга озиқ бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.