Diatomit
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
Diatomit — böş, sertuproq yoki böş sementlangan kremniyli çökindi toğ jinsi. Asosan diatom suvötlardan taş-kil topgan. Tarkibida har xil mikdorda opal şarçalari (globulalar), terrigen va gil minerallari uçraydi. Rangi oq, oç kulrang, sarğiş. Sertuproq yoki sementlaşgan massalar holida böladi. D. mineral tarkibining 70%dan 98% gaça suvli kremnezem (opal)dan iborat. Diatom suvötlarning skeletlari yaxşi eruvçan bölganligi sababli D. osongina trepel va opokaga aylanadi. D. bör davridan boşlab hosil böla boşlagan. Asosiy qismi kaynozoy erasida dengiz va köllarda töplangan. Issiqlikni yomon ötkazadi, kislotaga çidamli. Kimyo, neft, oziq-ovqat, töqimaçilik, farmatsevtika sanoatida, şuningdek, issiklik va şovqin ötkazmaydigan materiallar tayyorlaşda işlatiladi. Özbekistonda Zarafşon vohasida törtlamçi davr (golotsen) gil va qumtoşlari tagida karbonatlaşgan D. qatlamlari uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАТОМИТ — бўш, сертупроқ ёки бўш цементланган кремнийли чўкинди тоғ жинси. Асосан диатом сувўтлардан таш-кил топган. Таркибида ҳар хил микдорда опал шарчалари (глобулалар), терриген ва гил минераллари учрайди. Ранги оқ, оч кулранг, сарғиш. Сертупроқ ёки цементлашган массалар ҳолида бўлади. Д. минерал таркибининг 70%дан 98% гача сувли кремнезем (опал)дан иборат. Диатом сувўтларнинг скелетлари яхши эрувчан бўлганлиги сабабли Д. осонгина трепел ва опокага айланади. Д. бўр давридан бошлаб ҳосил бўла бошлаган. Асосий қисми кайнозой эрасида денгиз ва кўлларда тўпланган. Иссиқликни ёмон ўтказади, кислотага чидамли. Кимё, нефть, озиқ-овқат, тўқимачилик, фармацевтика саноатида, шунингдек, иссиклик ва шовқин ўтказмайдиган материаллар тайёрлашда ишлатилади. Ўзбекистонда Зарафшон воҳасида тўртламчи давр (голоцен) гил ва қумтошлари тагида карбонатлашган Д. қатламлари учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.