Diaxroniya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249–250-b. — ziyouz.com
Diaxroniya (dia... va yun. chronos — vaqt, zamon) — til tizimining lingvistik tadqiqot manbai sifatidagi tarixiy taraqqiyoti, til taraqqiyotini vaqt nuqtai nazaridan örganiş. Tilşunoslikda D. tuşunçasi sinxroniyata qaramaqarşi qöyiladi. Diax-ronik lingvistika ba'zan kiyosiytarixiy tilşunoslik, 20-a.dan boşlab tarixiy fonetika b-n aynan bir narsa deb karaldi. Keyinçalik uning tadqiqot obyekti sifatida tildagi özgarişlarni, bu özgarişlarning sabablarini, paydo böliş davrini örganiş nazarda tutildi. 20-a. 2-yarmida diaxronik yondaşiş, til tarixini davrlarga bölib örganiş b-n boğliq sof tarixiy yönalişdan farqli ölaroq, til tizimida sodir böladigan diaxronik özgarişlarni, tilning tizim sifatidagi taraqqiyoti qonuniyatlarini örganişga qaratildi. D. til faoliyati xususiyatlarini zamonda, jumladan, sinxroniyada bilişga imkon beruvçi vosita bölib, umuman til nazariyasining muhim qismidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАХРОНИЯ (диа... ва юн. chronos — вақт, замон) — тил тизимининг лингвистик тадқиқот манбаи сифатидаги тарихий тараққиёти, тил тараққиётини вақт нуқтаи назаридан ўрганиш. Тилшуносликда Д. тушунчаси синхронията қарамақарши қўйилади. Диах-роник лингвистика баъзан киёсийтарихий тилшунослик, 20-а.дан бошлаб тарихий фонетика б-н айнан бир нарса деб каралди. Кейинчалик унинг тадқиқот объекти сифатида тилдаги ўзгаришларни, бу ўзгаришларнинг сабабларини, пайдо бўлиш даврини ўрганиш назарда тутилди. 20-а. 2-ярмида диахроник ёндашиш, тил тарихини даврларга бўлиб ўрганиш б-н боғлиқ соф тарихий йўналишдан фарқли ўлароқ, тил тизимида содир бўладиган диахроник ўзгаришларни, тилнинг тизим сифатидаги тараққиёти қонуниятларини ўрганишга қаратилди. Д. тил фаолияти хусусиятларини замонда, жумладан, синхронияда билишга имкон берувчи восита бўлиб, умуман тил назариясининг муҳим қисмидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.