Didaktik adabiyot
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254-b. — ziyouz.com
Didaktik adabiyot - badiiy ifodalangan pand-nasihat tarzidagi adabiyot. Bunda axloqiyta'limiy, ilmiyfalsafiy, diniy bilimlar va ğoyalar badiiy talqin qilinadi. D. a. ildizi xalq oğzaki ijodiga borib takaladi (mas, «Qobusnoma»). Ğarb va Şarq xalqlari, jumladan, turkiy xalqlar adabiyotida D.a. uzok, tarixga ega. D.a.ga doyr ilk namunalar Mahmud Koşğariyning «Devonu luğotit turk» asarida uçraydi. Özbek mumtoz adabiyotidagi D. a.ning dastlabki yirik namunalari Yusuf Xos Hojibning «Qutadğu bilig», Ahmad Yugnakiyning «Hibat ul-haqoyik» dostonlaridir. Bu asarlarda xalqning adolat, ma'rifat, axloq, odob haqidagi qaraşlari, pand-nasihatlari şe'riy şaklda bayon etilgan. D.a.dan ijtimoiy, falsafiy, ilmiy qaraşlarni ommalaştiriş vositasi sifatida ham foydalanganlar (mas, Ibn Sinonpnt tabobatga oid «Urjuza» şe'riy asari). D.a.ga xos bölgan xususiyatlardan Ahmad Yassaviy, Boqirğoniy Sulaymon, Söfi Olloyor, Huvaydo, Haziniy kabi tasavvuf namoyandalari ham samarali foydalanganlar.
20-a. özbek adiblari Behbudiy, Ayniy, Avloniy va b. ijodida pandnasihatga alohida ahamiyat berilgan. Ularning asarlarida, maktablar uçun qöllanmalarida ta'limtarbiyaga oid D.a. namunalari köplab uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИДАКТИК АДАБИЁТ - бадиий ифодаланган панд-насиҳат тарзидаги адабиёт. Бунда ахлоқийтаълимий, илмийфалсафий, диний билимлар ва ғоялар бадиий талқин қилинади. Д. а. илдизи халқ оғзаки ижодига бориб такалади (мас, «Қобуснома»). Ғарб ва Шарқ халқлари, жумладан, туркий халқлар адабиётида Д.а. узок, тарихга эга. Д.а.га дойр илк намуналар Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғотит турк» асарида учрайди. Ўзбек мумтоз адабиётидаги Д. а.нинг дастлабки йирик намуналари Юсуф Хос Ҳожибнинг «Қутадғу билиг», Аҳмад Югнакийнинг «Ҳибат ул-ҳақойик» достонларидир. Бу асарларда халқнинг адолат, маърифат, ахлоқ, одоб ҳақидаги қарашлари, панд-насиҳатлари шеърий шаклда баён этилган. Д.а.дан ижтимоий, фалсафий, илмий қарашларни оммалаштириш воситаси сифатида ҳам фойдаланганлар (мас, Ибн Синонпнт табобатга оид «Уржуза» шеърий асари). Д.а.га хос бўлган хусусиятлардан Аҳмад Яссавий, Боқирғоний Сулаймон, Сўфи Оллоёр, Ҳувайдо, Ҳазиний каби тасаввуф намояндалари ҳам самарали фойдаланганлар.
20-а. ўзбек адиблари Беҳбудий, Айний, Авлоний ва б. ижодида панднасиҳатга алоҳида аҳамият берилган. Уларнинг асарларида, мактаблар учун қўлланмаларида таълимтарбияга оид Д.а. намуналари кўплаб учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.