Differensiatsiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 319–320-b. — ziyouz.com
Differensiatsiya DIFFERENSIATSIYA, magma differensiatsiyasi — fizik-kimyoviy jarayonlar natijasida magmadan kimyoviy tarkibi turliça yoki turli nisbatdagi bir xil minerallardan taşkil topgan jinslarning hosil bölişi. D.ni likvatsion (yoki asl magmatik) va kristallaniş (yoki gravitatsion) turlari böladi. Likvatsion D.ning toğ jinslarini hosil bölişidagi roli juda çeklangan bölib, bunda magma silikat angidrid (SiO2), karbonapiar, temir silikatla-rp, temir oksidlari va şunga öxşaşlardan taşkil topgan qatlamlarga bölinib ketadi. Kristallaniş D.si t-ra va bosimning pasayişidan sodir böladi. Magma öçoğida minerallar birin-ketin, avval qiyin eriydiganlari (olivin, piroksen va b.), keyin oson eriydigan (amfibollar, slyudalar, dala şpatlari, kvars va b.)lari kristallanib asta-sekin çökadi. Bazalt magmasidan kristallaniş D. natijasida ma'lum toğ jinslarining deyarli hamma xillari hosil böladi deb hisoblaydilar. Magma D.sida turli toğ jinslaridan taşqari magmatik ruda konlari ham qosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИФФЕРЕНЦИАЦИЯ, магма дифференциацияси — физик-кимёвий жараёнлар натижасида магмадан кимёвий таркиби турлича ёки турли нисбатдаги бир хил минераллардан ташкил топган жинсларнинг ҳосил бўлиши. Д.ни ликвацион (ёки асл магматик) ва кристалланиш (ёки гравитацион) турлари бўлади. Ликвацион Д.нинг тоғ жинсларини ҳосил бўлишидаги роли жуда чекланган бўлиб, бунда магма силикат ангидрид (SiO2), карбонапиар, темир силикатла-рп, темир оксидлари ва шунга ўхшашлардан ташкил топган қатламларга бўлиниб кетади. Кристалланиш Д.си т-ра ва босимнинг пасайишидан содир бўлади. Магма ўчоғида минераллар бирин-кетин, аввал қийин эрийдиганлари (оливин, пироксен ва б.), кейин осон эрийдиган (амфиболлар, слюдалар, дала шпатлари, кварц ва б.)лари кристалланиб аста-секин чўкади. Базальт магмасидан кристалланиш Д. натижасида маълум тоғ жинсларининг деярли ҳамма хиллари ҳосил бўлади деб ҳисоблайдилар. Магма Д.сида турли тоғ жинсларидан ташқари магматик руда конлари ҳам қосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.