Diffuziya

Diffuziya (lot. diffusio — singiş, tarqaliş) — molekulalar, atomlar, ionlar va kolloid zarralarning tar-tibsiz issiklik harakati natijasida bir moddaning ikkinçi moddaga öz-özidan ötişi, birining ikkinçisiga singib ketişi. D. gaz, suyuklik yoki qattiq jismlarda böladi va tezligi moddaning ziçligi va qovuşoqligi, t-ra, diffuziyalanuvçi zarraning tabiatiga va h. k.ga boğliq. T-ra kötarilişi b-n D. tezlaşadi. Bir aralaşmali sistema (bir modda) dagi D. öz diffuziya, köp aralaşmali sistema (gaz, suyuq yoki qattiq eritmalar) dagi D. geterodiffuziya deyiladi. Fan va texnika sohalarida D.ning ahamiyati katta; kimyoda D. usuli erigan moddaning molekulyar oğirligini aniqlaşda qöllaniladi. Biologiyada oziq moddalarning sörilişi va yutilişi hamda moddalar almaşinuv mahsulotlarining çiqib ketişida D.ning ahamiyati bor. Texnikada terini oşlaş, gazlamani böyaş, metallarni sementlaş va azotlaş, metallarda himoya qrplama hosil qilişda qöllaniladi. Geologiyada D. moddalarning quyuqdan suyuqqa, issiqdan sovuqqa, namdan quruqqa tarqalişiga aytiladi. Foydali qazilma konlarini izlaşda D.ning roli juda muhim. D. natijasida konlar bor joylarda rudalarni birlamçi va ikkilamçi areal (joy) lari hosil böladi. Bular öz navbatida ma'dan konlarini qidirişda asosiy omillardan hisoblanadi. Fizikada molekulalar (atomlar) D.sidan taşqari ötkazuvçanlik elektronlari, kovaklar, neytronlar va b. zarralar D.si ham örganiladi.