Diktator
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 264-b. — ziyouz.com
Diktator (lot. dictator — buyuraman) — 1) Qad. Rimda yuqori lavozimdagi şaxs. Uruşda va mamlakat içida davlat uçun katta xavf tuğilgan, juda muşkul favqulodda vaziyatlar yuzaga kelgan paytlarda tayinlangan. D. ayni bir vaqtda oliy fuqarolik, harbiy va sud hokimiyatiga ega bölgan. Qonun çiqaruvçi hokimiyat ham D.ning qölida bölgan, u öziga qarşi qaratilgan har qanday, hatto qonuniy xatti-harakatlardan ham qörqmagan. D.lik lavozimiga avval faqat patritsiylar, mil. av. 356 y.dan esa plebeylar ham qöyilgan. Mil. av. 1-a.da muddatsiz diktatura ham bölgan (maye. Sulla, Sezar va b.ning diktaturasi); 2) çeklanmagan hokimi-yatga ega bölgan yakka hukmron şaxs, hokimi mutlaq; 3) köçma ma'noda — öz xohiş-irodasini boşqalarga majburan qabul qildiruvçi şaxs.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИКТАТОР (лот. dictator — буюраман) — 1) Қад. Римда юқори лавозимдаги шахс. Урушда ва мамлакат ичида давлат учун катта хавф туғилган, жуда мушкул фавқулодда вазиятлар юзага келган пайтларда тайинланган. Д. айни бир вақтда олий фуқаролик, ҳарбий ва суд ҳокимиятига эга бўлган. Қонун чиқарувчи ҳокимият ҳам Д.нинг қўлида бўлган, у ўзига қарши қаратилган ҳар қандай, ҳатто қонуний хатти-ҳаракатлардан ҳам қўрқмаган. Д.лик лавозимига аввал фақат патрицийлар, мил. ав. 356 й.дан эса плебейлар ҳам қўйилган. Мил. ав. 1-а.да муддатсиз диктатура ҳам бўлган (мае. Сулла, Цезарь ва б.нинг диктатураси); 2) чекланмаган ҳокими-ятга эга бўлган якка ҳукмрон шахс, ҳокими мутлақ; 3) кўчма маънода — ўз хоҳиш-иродасини бошқаларга мажбуран қабул қилдирувчи шахс.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.