Diktor
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 265-b. — ziyouz.com
Diktor (lot. dictor — sözlovçi) — radio va televideniye da mikrofon oldida, telekamera qarşisida tayyor matnni öquvçi şaxs. D. xuşovoz bölişi, diksiyasi kuçli va til nor-malarini puxta bilişi zarur. D.likka nutqi, ovozi, qobiliyatiga qarab tanlov yöli b-n qabul qilinadi. Özbekistonda D.lik kasb sifatida 1924 y. ajralib çikdi va rivoj topa boşladi. D.lik san'atining takomillaşuvi va tajribaning oşib borişi natijasida D. ijrosining xarakteri (oğzaki nutqqa yaqinlaşuv, gapirişda katta erkinlik, dadillik va b.) ham özgara bordi. Mustaqillikdan söng Özbekistonda D.lik san'ati alohida tus oldi. D.larning matnga qaramay erkin, şu b-n birga juda çiroyli va ravon tilda gapirişi közga taşlanadi. Hozirda turli mavzudagi eşittirişlarni D.lar b-n bir qatorda jurnalistlar va b. kasb egalari ham juda qiziqarli va har biri öziga xos tarzda olib bormoqdalar. Mirqodir Maqsumov, Tuyğunoy Yunusxöjayeva, Öktam Jobirov, Nasiba Ibrohimova, Nasiba Qambarova, Galina Melnikova, Rahmatilla Mirzayev, Bahri Soatqulova, Ra'no Jörayeva, Qodir Tojiyev, Mirzohid Rahimov kabi D.lar tanilgan.
Kinoda — film matnini öqib, voqeani şarxlovçi kişi. Odatda, ekranda körinmaydi, faqat nutqi kinotasmaga yozib olinadi. Köpinça muallif matni D.ga işonib topşiriladi. Ba'zan kinooperator, rej., ssenariy muallifining özi ham D.lik qiladi («Tojixon b-n uçraşuvlar», «Toşkentda bir qiz yaşaydi» filmlari va b.). O. Xöjayev, R. Hamroyev, S. Saidov, A. Rafiqov kabi aktyorlarning kinodagi D.lik faoliyati alohida ahamiyatga molikdir.
Mohina Aşirova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИКТОР (лот. dictor — сўзловчи) — радио ва телевидение да микрофон олдида, телекамера қаршисида тайёр матнни ўқувчи шахс. Д. хушовоз бўлиши, дикцияси кучли ва тил нор-маларини пухта билиши зарур. Д.ликка нутқи, овози, қобилиятига қараб танлов йўли б-н қабул қилинади. Ўзбекистонда Д.лик касб сифатида 1924 й. ажралиб чикди ва ривож топа бошлади. Д.лик санъатининг такомиллашуви ва тажрибанинг ошиб бориши натижасида Д. ижросининг характери (оғзаки нутққа яқинлашув, гапиришда катта эркинлик, дадиллик ва б.) ҳам ўзгара борди. Мустақилликдан сўнг Ўзбекистонда Д.лик санъати алоҳида тус олди. Д.ларнинг матнга қарамай эркин, шу б-н бирга жуда чиройли ва равон тилда гапириши кўзга ташланади. Ҳозирда турли мавзудаги эшиттиришларни Д.лар б-н бир қаторда журналистлар ва б. касб эгалари ҳам жуда қизиқарли ва ҳар бири ўзига хос тарзда олиб бормоқдалар. Мирқодир Мақсумов, Туйғуной Юнусхўжаева, Ўктам Жобиров, Насиба Иброҳимова, Насиба Қамбарова, Галина Мельникова, Раҳматилла Мирзаев, Баҳри Соатқулова, Раъно Жўраева, Қодир Тожиев, Мирзоҳид Раҳимов каби Д.лар танилган.
Кинода — фильм матнини ўқиб, воқеани шархловчи киши. Одатда, экранда кўринмайди, фақат нутқи кинотасмага ёзиб олинади. Кўпинча муаллиф матни Д.га ишониб топширилади. Баъзан кинооператор, реж., сценарий муаллифининг ўзи ҳам Д.лик қилади («Тожихон б-н учрашувлар», «Тошкентда бир қиз яшайди» фильмлари ва б.). О. Хўжаев, Р. Ҳамроев, С. Саидов, А. Рафиқов каби актёрларнинг кинодаги Д.лик фаолияти алоҳида аҳамиятга моликдир.
Моҳина Аширова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.