Dilatometr
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 266-b. — ziyouz.com
Dilatometr (lot. dilato — kengaytiraman va ...metr) — issiqlik, bosim, elektr va magnit maydoni, ion-lovçi nurlaniş va h. k. ta'sirida jism ölçamlarining özgarişini ölçaydigan asbob. Jism ölçamlarining mutlaq özgarişiga sezgirligi D.ning asosiy körsatkiçi hisoblanadi. D.ning optikmexanik, siğimli, induksion, rentgen, radiorezonans va b. xillari mavjud. Optik-mexanik D. yoruğlik nuri yordamida jism ölçamining özgarişini ölçaydi. Siğimli D.da jism ölçami özgarişi b-n kondensator siğimi özgaradi. Barça D.lar oldindan kalibrlangan böladi. D. b-n suyuq yoki gazsimon moddalarning hajmiy özgarişi ham aniqlanadi. D. kimyo sanoatida, texnika, fizika va b.da köp işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИЛАТОМЕТР (лот. dilato — кенгайтираман ва ...метр) — иссиқлик, босим, электр ва магнит майдони, ион-ловчи нурланиш ва ҳ. к. таъсирида жисм ўлчамларининг ўзгаришини ўлчайдиган асбоб. Жисм ўлчамларининг мутлақ ўзгаришига сезгирлиги Д.нинг асосий кўрсаткичи ҳисобланади. Д.нинг оптикмеханик, сиғимли, индукцион, рентген, радиорезонанс ва б. хиллари мавжуд. Оптик-механик Д. ёруғлик нури ёрдамида жисм ўлчамининг ўзгаришини ўлчайди. Сиғимли Д.да жисм ўлчами ўзгариши б-н конденсатор сиғими ўзгаради. Барча Д.лар олдиндан калибрланган бўлади. Д. б-н суюқ ёки газсимон моддаларнинг ҳажмий ўзгариши ҳам аниқланади. Д. кимё саноатида, техника, физика ва б.да кўп ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.