Dilşod Otin

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 268-b. — ziyouz.com

Dilşod Otin DILŞOD OTIN, Barno, Dilşodi Barno (taxalluslari; asl ism-şarifi Dilşod Rahimqul söfi qizi), (1800, Öratepa — 1905/06, Qöqon) — şoira, ma'rifatparvar. Otasidan savod örgangan. Maktabdorlik qilgan — xotin-qizlarga xat-savod örgatgan. Anbar Otin D. O. ning iqtidorli talabalaridan bölgan. D. O. ğazal, muxammas, masaddas, çiston va b. b-n birga xotiranomalar ham yaratgan. Uning 91 ta özbekça va 51 ta tojikça şe'ri, «Tarixi muhojiron» («Muhojirlar tarixi») badiiy-tarixiy asarining özbekça va tojikça 3 qölyozma nusxasi («Tazkirai Barno», «Sabot ul-başar maa tarixi muhojiron» — «Inson matonati va muhojirlar tarixi», «Muntaxab alaş'ori Barno» — «Barnoning tanlangan şe'rlari») bizgaça yetib kelgan. Bularda özaro uruşlar, xalqning turmuş şaroiti va boşqa ijtimoiy-siyosiy voqealar öz ifodasini topgan. Turkistonni çor Rossiyasi bosib olişiga bölgan munosabatda şoira zamondoşlaridan ilgarilab, bu hodisaning barça oqibatlarini töğri tuşungan. Şu jihatdan D. O. şe'riyati xalqtaqdirining badiiy yilnomasi darajasiga kötarildi. Şu b-n birga şoira baxtiyor zamon, yaxşi kunlar kelişiga işondi («Bu jabru zulmat albat muvaqqat...», «Farğona» va b.), turkistonliklarni döst-inoq yaşaşga undadi («Xaloyiq, borsangiz...», «Tarixi muxosara» va b.). D. O. lirikasida mu-habbat va sadoqat mavzui, vatan va inson ozodligi masalasi uyğunlaşib ketgan («Soçim sunbul deyurlar...», «Falakda suzuvçi oy...» va b.).

D. O.ning «Tarixi muhojiron» asarida 19-a. Qöqon xonligidagi tarixiy, ijtimoiysiyosiy voqealar aks etgan. Ayollarni ma'rifatli, erkin, jamiyatning teng huquqli a'zolari bölişga çorlagan. Şuningdek, asarda Öratepa va Qöqonda yaşagan 30 dan ortiq şoir va şoiralar ijodi haqida ma'lumot keltirilgan. D. O. asarlari qölyoz-masi Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida saqlanadi (inv. № 1207). Asarlari özbek va tojik tillarida naşr qilintan.

As: Tanlangan asarlar, T., 1972; Zebunniso, Dilşod va Anbar Otin şe'riyatidan, T., 1981.

Ad.: Qodirova M., Dilşod, T., 1971.

Begali Qosimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ДИЛШОД ОТИН, Барно, Дилшоди Барно (тахаллуслари; асл исм-шарифи Дилшод Раҳимқул сўфи қизи), (1800, Ўратепа — 1905/06, Қўқон) — шоира, маърифатпарвар. Отасидан савод ўрганган. Мактабдорлик қилган — хотин-қизларга хат-савод ўргатган. Анбар Отин Д. О. нинг иқтидорли талабаларидан бўлган. Д. О. ғазал, мухаммас, масаддас, чистон ва б. б-н бирга хотираномалар ҳам яратган. Унинг 91 та ўзбекча ва 51 та тожикча шеъри, «Тарихи муҳожирон» («Муҳожирлар тарихи») бадиий-тарихий асарининг ўзбекча ва тожикча 3 қўлёзма нусхаси («Тазкираи Барно», «Сабот ул-башар маа тарихи муҳожирон» — «Инсон матонати ва муҳожирлар тарихи», «Мунтахаб алашъори Барно» — «Барнонинг танланган шеърлари») бизгача етиб келган. Буларда ўзаро урушлар, халқнинг турмуш шароити ва бошқа ижтимоий-сиёсий воқеалар ўз ифодасини топган. Туркистонни чор Россияси босиб олишига бўлган муносабатда шоира замондошларидан илгарилаб, бу ҳодисанинг барча оқибатларини тўғри тушунган. Шу жиҳатдан Д. О. шеърияти халқтақдирининг бадиий йилномаси даражасига кўтарилди. Шу б-н бирга шоира бахтиёр замон, яхши кунлар келишига ишонди («Бу жабру зулмат албат муваққат...», «Фарғона» ва б.), туркистонликларни дўст-иноқ яшашга ундади («Халойиқ, борсангиз...», «Тарихи мухосара» ва б.). Д. О. лирикасида му-ҳаббат ва садоқат мавзуи, ватан ва инсон озодлиги масаласи уйғунлашиб кетган («Сочим сунбул деюрлар...», «Фалакда сузувчи ой...» ва б.).

Д. О.нинг «Тарихи муҳожирон» асарида 19-а. Қўқон хонлигидаги тарихий, ижтимоийсиёсий воқеалар акс этган. Аёлларни маърифатли, эркин, жамиятнинг тенг ҳуқуқли аъзолари бўлишга чорлаган. Шунингдек, асарда Ўратепа ва Қўқонда яшаган 30 дан ортиқ шоир ва шоиралар ижоди ҳақида маълумот келтирилган. Д. О. асарлари қўлёз-маси Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида сақланади (инв. № 1207). Асарлари ўзбек ва тожик тилларида нашр қилинтан.

Ас: Танланган асарлар, Т., 1972; Зебуннисо, Дилшод ва Анбар Отин шеъриятидан, Т., 1981.

Ад.: Қодирова М., Дилшод, Т., 1971.

Бегали Қосимов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.