Diniy marosimlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 277–278-b. — ziyouz.com
Diniy marosimlar - fuqarolarning diniy ta'limotlardan, ularning qonun-qoidalari va aqidalaridan kelib çiqadigan diniy faoliyat va xatti-harakatlari. D.m. diniy e'tiqod, ibodatning amaldagi körinişidir. Barça dinning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. D. m. diniy tasavvur va siğinişlar orqali vujudga kelgan. Qadimda odamlar ğayritabiiy kuçlarga turli marosimlar orqali ijobiy yoki salbiy ta'sir etiş mumkin deb hisoblaganlar. D. m.ni bajarişda kohinlar, keyinçalik ruhoniylar boşçilik qilgan. Ular öz marosimlarini asta-sekin muayyan dinning talabi, xususiyati, aqidasi va ehtiyojiga moslagan. Islom dinida aqiqa, amri maruf, xatna, röza tutiş va ramazon hayiti, qurbonlik qiliş va qurbon hayiti, namoz, haj, janoza, sunnat, nikoh, dafn va b. marosimlar bor. Yahudiylikda — ibodat, şanba kuni, tuğiliş, liniy baloğat, nikoh va dafn marosimlari alohida örin tutadi. Xristian dini marosimlari misteriyalar (qad. dinlarning maxfiy marosimlari) ta'sirida şakllangan va asosan Iso Masiq şaxsi b-n boğliq. Xristianlikdagi pravoslav va katoliklar yetti sirli marosim — çöqintiriş, non va vino totiş, xuşböy moy suriş, badanni yoğlaş, nikoh, tavbatazarru va kaşişlik (rohiblikka qabul qiliş)ni tan oladilar. Protestantlar esa faqat çöqintiriş, non va vino totiş marosimini e'tirof qiladilar. Buddizmda ertalabki va keçki ibodat, monaxlarga oziq-ovqat keltiriş, tiyiliş kuni, dunyoga keliş va baloğat yeşini nişonlaş, nikoh, yangi uyga köçiş, ajdodlarni xotirlaş va dafn marosimlari mavjud.
Özbekistonda D. m.ning erkin ötkazilişi ta'minlanadi, ammo bunda qonunlar, jamoat tartibi buzilmasligi va şaxsga hamda fuqarolarning huquqiga daxl qilinmasligi kerak. D. m.da qatnaşiş fuqarolarning xususiy işidir va heç qanday huquqiy munosabatlarni keltirib çiqarmaydi. D. m. ibodatxonalarda, diniy taşkilot muassasalarida, ziyoratgohlarda, qabristonlarda, fuqarolarning xonadonlari va uylarida ötkaziladi. Belgilangan joydan taşqarida D. m. yoki ommaviy ibodatlar ötkaziladigan holatlarda bu hakda mahalliy hokimiyat ogoxlantirib qöyilişi va bunday tadbirlar qat'iy tartibga rioya qilingan holda taşkil etilişi lozim.
Ahadjon Hasanov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИНИЙ МАРОСИМЛАР - фуқароларнинг диний таълимотлардан, уларнинг қонун-қоидалари ва ақидаларидан келиб чиқадиган диний фаолият ва хатти-ҳаракатлари. Д.м. диний эътиқод, ибодатнинг амалдаги кўринишидир. Барча диннинг муҳим таркибий қисми ҳисобланади. Д. м. диний тасаввур ва сиғинишлар орқали вужудга келган. Қадимда одамлар ғайритабиий кучларга турли маросимлар орқали ижобий ёки салбий таъсир этиш мумкин деб ҳисоблаганлар. Д. м.ни бажаришда коҳинлар, кейинчалик руҳонийлар бошчилик қилган. Улар ўз маросимларини аста-секин муайян диннинг талаби, хусусияти, ақидаси ва эҳтиёжига мослаган. Ислом динида ақиқа, амри маьруф, хатна, рўза тутиш ва рамазон ҳайити, қурбонлик қилиш ва қурбон ҳайити, намоз, ҳаж, жаноза, суннат, никоҳ, дафн ва б. маросимлар бор. Яҳудийликда — ибодат, шанба куни, туғилиш, линий балоғат, никоҳ ва дафн маросимлари алоҳида ўрин тутади. Христиан дини маросимлари мистериялар (қад. динларнинг махфий маросимлари) таъсирида шаклланган ва асосан Исо Масиқ шахси б-н боғлиқ. Христианликдаги православ ва католиклар етти сирли маросим — чўқинтириш, нон ва вино тотиш, хушбўй мой суриш, баданни ёғлаш, никоҳ, тавбатазарру ва кашишлик (роҳибликка қабул қилиш)ни тан оладилар. Протестантлар эса фақат чўқинтириш, нон ва вино тотиш маросимини эътироф қиладилар. Буддизмда эрталабки ва кечки ибодат, монахларга озиқ-овқат келтириш, тийилиш куни, дунёга келиш ва балоғат ешини нишонлаш, никоҳ, янги уйга кўчиш, аждодларни хотирлаш ва дафн маросимлари мавжуд.
Ўзбекистонда Д. м.нинг эркин ўтказилиши таъминланади, аммо бунда қонунлар, жамоат тартиби бузилмаслиги ва шахсга ҳамда фуқароларнинг ҳуқуқига дахл қилинмаслиги керак. Д. м.да қатнашиш фуқароларнинг хусусий ишидир ва ҳеч қандай ҳуқуқий муносабатларни келтириб чиқармайди. Д. м. ибодатхоналарда, диний ташкилот муассасаларида, зиёратгоҳларда, қабристонларда, фуқароларнинг хонадонлари ва уйларида ўтказилади. Белгиланган жойдан ташқарида Д. м. ёки оммавий ибодатлар ўтказиладиган ҳолатларда бу ҳакда маҳаллий ҳокимият огохлантириб қўйилиши ва бундай тадбирлар қатъий тартибга риоя қилинган ҳолда ташкил этилиши лозим.
Аҳаджон Ҳасанов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.