Diniy öquv yurtlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 281–282-b. — ziyouz.com
Diniy öquv yurtlari - ruhoniylar tayyorlovçi maktablar. Diniy marosim va odatlar xilma-xil tusga kirib köpayib ketgaç, ularni bilib olişga ehtiyoj tuğilganligi munosa-bati b-n paydo bölgan.
Dastlabki D.ö.yu. mil. av. 2-ming yillikda qad. Misr va Bobil ibodatxonalarida (kohinlar tayyorlaş uçun) oçildi. Mil. av. 1-ming yillikning örtalarida Hindistonda va Markaziy Osiyo quldorlik davlatlarida budda monastirlarida paydo böldi. Hindistonda monastirlar b-n bir qatorda brahman maktablari taşkil topdi. Xristianlik paydo bölgaç, Iskandariyada birinçi katolik maktabi (2-a. oxiri), Quddusda, Rim va Rim imperiyasining şaharlarida yepiskop maktablari, ekzegetlar («Qadimgi ahd» va «Yangi ahd» kitoblarini şarhlovçi) maktablari va b. yuzaga kela boşladi. Un-tlar vujudga kelişi (11 —12-a.lar) b-n ularda ilohiyot f-tlari oçildi. Keyinroq maxsus diniy un-tlar, akademiyalar, seminariyalar, kollej va kollegiumlar paydo böldi.
Islom dinida madrasalar ilk D.ö.yu. qisoblanib, ular diniy va tarixiy asarlarda 9-a.dan tilga olina boşlagan. Ularda köp asrlar mobaynida ilohiyot, til va şariat darslari b-n bir katorda falsafa, amaliy fanlar ham öqitilgan. Keyinçalik madrasalarda asosan diniy ta'limgina beriladigan böldi. Faqat ayrim musulmon dorilfununlarida ta'lim avvalgiça qoldi.
Jahondagi köp mamlakatlarda oliy, örta va boşlanğiç ma'lumot beruvçi köplab D.ö.yu. mavjud. Islom mamlakatlarida madrasalar asosiy D.ö.yu. hisoblanadi. Misrda al-Azhar, Tunisda Zaytun, Hindistonda Aligarx, Pokistonda Panjob, Turkiyada Anqara diniy dorilfununlari va b. mavjud. Özbekistonda ham D.ö.yu. faoliyat körsatadi. Bular: Toşkentdagi Imom al-Buxoriy nomidagi islom instituti, Buxorodagi Mir Arab madrasasi, şuningdek, Toşkentdagi Xadiçai Kubro, Buxorodagi Jöybori Kalon ayol-qizlar islom örta maxsus bilim yurtlari, Namangandagi Mulla Qirğiz, Urgançdagi Faxriddin ar-Roziy, Nukusdagi Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy, Andijondagi Sayd Muhiddin Maxdum islom örta maxsus bilim yurtlari, Toşkent pravoslav diniy seminariyasidir. Diniy mutaxassislarning malakasini oşirib boriş maqsadida Özbekiston musulmonlari idorasi Toşkent islom un-teti b-n hamkorlikda maxsus kurslar taşkil qilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИНИЙ ЎҚУВ ЮРТЛАРИ - руҳонийлар тайёрловчи мактаблар. Диний маросим ва одатлар хилма-хил тусга кириб кўпайиб кетгач, уларни билиб олишга эҳтиёж туғилганлиги муноса-бати б-н пайдо бўлган.
Дастлабки Д.ў.ю. мил. ав. 2-минг йилликда қад. Миср ва Бобил ибодатхоналарида (коҳинлар тайёрлаш учун) очилди. Мил. ав. 1-минг йилликнинг ўрталарида Ҳиндистонда ва Марказий Осиё қулдорлик давлатларида будда монастирларида пайдо бўлди. Ҳиндистонда монастирлар б-н бир қаторда браҳман мактаблари ташкил топди. Христианлик пайдо бўлгач, Искандарияда биринчи католик мактаби (2-а. охири), Қуддусда, Рим ва Рим империясининг шаҳарларида епископ мактаблари, экзегетлар («Қадимги аҳд» ва «Янги аҳд» китобларини шарҳловчи) мактаблари ва б. юзага кела бошлади. Ун-тлар вужудга келиши (11 —12-а.лар) б-н уларда илоҳиёт ф-тлари очилди. Кейинроқ махсус диний ун-тлар, академиялар, семинариялар, коллеж ва коллегиумлар пайдо бўлди.
Ислом динида мадрасалар илк Д.ў.ю. қисобланиб, улар диний ва тарихий асарларда 9-а.дан тилга олина бошлаган. Уларда кўп асрлар мобайнида илоҳиёт, тил ва шариат дарслари б-н бир каторда фалсафа, амалий фанлар ҳам ўқитилган. Кейинчалик мадрасаларда асосан диний таълимгина бериладиган бўлди. Фақат айрим мусулмон дорилфунунларида таълим аввалгича қолди.
Жаҳондаги кўп мамлакатларда олий, ўрта ва бошланғич маълумот берувчи кўплаб Д.ў.ю. мавжуд. Ислом мамлакатларида мадрасалар асосий Д.ў.ю. ҳисобланади. Мисрда ал-Азҳар, Тунисда Зайтун, Ҳиндистонда Алигарх, Покистонда Панжоб, Туркияда Анқара диний дорилфунунлари ва б. мавжуд. Ўзбекистонда ҳам Д.ў.ю. фаолият кўрсатади. Булар: Тошкентдаги Имом ал-Бухорий номидаги ислом институти, Бухородаги Мир Араб мадрасаси, шунингдек, Тошкентдаги Хадичаи Кубро, Бухородаги Жўйбори Калон аёл-қизлар ислом ўрта махсус билим юртлари, Намангандаги Мулла Қирғиз, Урганчдаги Фахриддин ар-Розий, Нукусдаги Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Беруний, Андижондаги Сайд Муҳиддин Махдум ислом ўрта махсус билим юртлари, Тошкент православ диний семинариясидир. Диний мутахассисларнинг малакасини ошириб бориш мақсадида Ўзбекистон мусулмонлари идораси Тошкент ислом ун-тети б-н ҳамкорликда махсус курслар ташкил қилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.