Diniy taşkilot
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 279–280-b. — ziyouz.com
Diniy taşkilot - diniy ehtiyojlarni birgalikda qondiriş yoki qondirişga kömaklaşiş maqsadida tuziladigan va diniy marosimlarni ado etiş asosida iş köradigan ixtiyoriy, teng huquqli va öz-özini boşqaruvçi uyuşma. Ayni vaqtda u fuqarolarning vijdon erkinligini kafolatlovçi tuzilmalardan hisoblanadi. D.t.larning ta'limoti, tarixiy an'analari, diniy uyuşmalar tuzilişida tutgan örni va roli turli-tuman bölişi mumkin. Fuqaroning D.t.ga a'zoligi uning huquqiy maqomini, jumladan boşqa şaxslar b-n tengligini çeklab köya olmaydi. D.t.larning eng muhim belgisi — ularning öz-özini boşqarişidir, ya'ni, ular ma'muriy jihatdan davlat idoralaridan ajratilgan. D.t.larning faoliyati qonunlarga zid kelmasa, davlat ularning içki aqidaviy işlariga aralaşmaydi. Ular öz ustav (nizom)lariga muvofiq taşkil topiş va iş yuritiş, xodimlarni tanlaş, tayinlaş va almaştiriş huquqiga egadirlar. D. t.larning ustavlari ularning tuzilişi, diniy ta'lim va faoliyatning boşqa masalalarini belgilab beradi. Ba'zi D.t.lar iyerarxiya tizimida taşkil topgan. Mas, Özbekiston musulmonlari idorasi, Rus pravoslav çerkovining Toşkent va Örta Osiyo Yeparxiyasi masjidlar, çerkovlar, öquv yurtlari, mahalliy taşkilotlar va öz boşqaruv organlariga ega.
Özbekistan Respublikasining «Vijdon erkinligi va diniy taşkilotlar töğrisida»gi (1998) qonunida ta'kidlanganidek, Özbekistan Respublikasi fuqarolarining dinga e'tiqod qiliş, ibodat, rasm-rusum va marosimlarni birgalikda ado etiş maqsadida tuzilgan köngilli birlaşmalari (diniy jamiyatlar, diniy öquv yurtlari, masjidlar, çerkovlar, sinagogalar, monastirlar va b.) D.t.lar deb e'tirof etiladi. Tegişli ustav (nizom) asosida faoliyat yurituvçi respublika diniy uyuşmalari Özbekistan Respublikasining Adliya vazirligi tomonidan röyxatga olinadi. Viloyat, tuman va şahar, şaharça va qişloq hududida bölgan D.t.lar tegişli viloyatlar, şuningdek, Toşkent ş. hokimligi adliya boşqarmalari tomonidan röyxatga olinadi. D.t. röyxatga olingandan sung u yuridik şaxsga aylanadi. D.t. yuridik şaxs sifatida qonunlarga va öz nizomiga muvofiq holda huquqlardan foydalanadi hamda majburiyatlarni ötaydi. D.t. rahbarining taşkilot ustavini röyxatdan ötkazişdan böyin tovlaşi qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka olib keladi. Röyxatdan ötmagan D.t.larning faoliyat körsatişiga yöl qöygan mansabdor şaxslar qonun xujjatlariga muvofiq javobgar böladilar. D.t.lar faoliyati ikki holda: ular öz nizomlariga muvofiq tugatilganda va «Vijdon erkinligi va diniy taşkilotlar tötrisida»gi qonun qoidalari yoki boşqa qonun hujjatlariga rioya qilinmaganda töxtatiladi. D.t. faoliyatini töxtatiş haqidagi qaror Özbekistan Respublikasi Adliya vazirligi, Qoraqalpoğiston Respublikasi Adliya vazirligi, viloyatlar va Toşkent ş. hokimligining adliya boşqarmalari tomonidan qabul qilinadi. D.t.lar qabul qilingan qaror ustidan xalq sudiga şikoyat qiliş huquqiga ega, şikoyat fuqarolik işlarini yurituvçi sud tomonidan körib çiqiladi. D.t.lar tasarrufida binolar (masjidlar, çerkovlar, sinagogalar, kirxalar, monastirlar, ibodatxonalar va b. inşootlar), i.ç. korxonalari (bosmaxonalar, fermalar, badiiy-tikuv sexlari va h.k.), ijtimoiy va xayriya obyektlari (yetimxonalar, qariyalar uylari va h.k.), diniy anjomlar (diniy kitoblar, ikonalar, şamlar va h.k.), ular faoliyatini ta'minlaş uçun zarur transport vositalari, pul va b. mulklar bölişi mumkin. D.t.larning mulkiy huquqi qonun tomonidan himoya qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИНИЙ ТАШКИЛОТ - диний эҳтиёжларни биргаликда қондириш ёки қондиришга кўмаклашиш мақсадида тузиладиган ва диний маросимларни адо этиш асосида иш кўрадиган ихтиёрий, тенг ҳуқуқли ва ўз-ўзини бошқарувчи уюшма. Айни вақтда у фуқароларнинг виждон эркинлигини кафолатловчи тузилмалардан ҳисобланади. Д.т.ларнинг таълимоти, тарихий анъаналари, диний уюшмалар тузилишида тутган ўрни ва роли турли-туман бўлиши мумкин. Фуқаронинг Д.т.га аъзолиги унинг ҳуқуқий мақомини, жумладан бошқа шахслар б-н тенглигини чеклаб кўя олмайди. Д.т.ларнинг энг муҳим белгиси — уларнинг ўз-ўзини бошқаришидир, яъни, улар маъмурий жиҳатдан давлат идораларидан ажратилган. Д.т.ларнинг фаолияти қонунларга зид келмаса, давлат уларнинг ички ақидавий ишларига аралашмайди. Улар ўз устав (низом)ларига мувофиқ ташкил топиш ва иш юритиш, ходимларни танлаш, тайинлаш ва алмаштириш ҳуқуқига эгадирлар. Д. т.ларнинг уставлари уларнинг тузилиши, диний таълим ва фаолиятнинг бошқа масалаларини белгилаб беради. Баъзи Д.т.лар иерархия тизимида ташкил топган. Мас, Ўзбекистон мусулмонлари идораси, Рус православ черковининг Тошкент ва Ўрта Осиё Епархияси масжидлар, черковлар, ўқув юртлари, маҳаллий ташкилотлар ва ўз бошқарув органларига эга.
Ўзбекистан Республикасининг «Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида»ги (1998) қонунида таъкидланганидек, Ўзбекистан Республикаси фуқароларининг динга эътиқод қилиш, ибодат, расм-русум ва маросимларни биргаликда адо этиш мақсадида тузилган кўнгилли бирлашмалари (диний жамиятлар, диний ўқув юртлари, масжидлар, черковлар, синагогалар, монастирлар ва б.) Д.т.лар деб эътироф этилади. Тегишли устав (низом) асосида фаолият юритувчи республика диний уюшмалари Ўзбекистан Республикасининг Адлия вазирлиги томонидан рўйхатга олинади. Вилоят, туман ва шаҳар, шаҳарча ва қишлоқ ҳудудида бўлган Д.т.лар тегишли вилоятлар, шунингдек, Тошкент ш. ҳокимлиги адлия бошқармалари томонидан рўйхатга олинади. Д.т. рўйхатга олингандан сунг у юридик шахсга айланади. Д.т. юридик шахс сифатида қонунларга ва ўз низомига мувофиқ ҳолда ҳуқуқлардан фойдаланади ҳамда мажбуриятларни ўтайди. Д.т. раҳбарининг ташкилот уставини рўйхатдан ўтказишдан бўйин товлаши қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка олиб келади. Рўйхатдан ўтмаган Д.т.ларнинг фаолият кўрсатишига йўл қўйган мансабдор шахслар қонун хужжатларига мувофиқ жавобгар бўладилар. Д.т.лар фаолияти икки ҳолда: улар ўз низомларига мувофиқ тугатилганда ва «Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўтрисида»ги қонун қоидалари ёки бошқа қонун ҳужжатларига риоя қилинмаганда тўхтатилади. Д.т. фаолиятини тўхтатиш ҳақидаги қарор Ўзбекистан Республикаси Адлия вазирлиги, Қорақалпоғистон Республикаси Адлия вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент ш. ҳокимлигининг адлия бошқармалари томонидан қабул қилинади. Д.т.лар қабул қилинган қарор устидан халқ судига шикоят қилиш ҳуқуқига эга, шикоят фуқаролик ишларини юритувчи суд томонидан кўриб чиқилади. Д.т.лар тасарруфида бинолар (масжидлар, черковлар, синагогалар, кирхалар, монастирлар, ибодатхоналар ва б. иншоотлар), и.ч. корхоналари (босмахоналар, фермалар, бадиий-тикув цехлари ва ҳ.к.), ижтимоий ва хайрия объектлари (етимхоналар, қариялар уйлари ва ҳ.к.), диний анжомлар (диний китоблар, иконалар, шамлар ва ҳ.к.), улар фаолиятини таъминлаш учун зарур транспорт воситалари, пул ва б. мулклар бўлиши мумкин. Д.т.ларнинг мулкий ҳуқуқи қонун томонидан ҳимоя қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.